filmen in India

premiere

2010-05-14T14:15:00.008+02:00

Dan valt het stil. De periode van intensieve inspanningen, reizen, avonturen, samenwerken en aandacht is voorbij. Iedereen gaat weer verder met hun leven, nieuwe producties, andere uitdagingen. De postproductie periode van Bardsongs is op de achtergrond afgerond en we staan aan de vooravond van de premiere die plaats heeft op 1 juni 2010. Op Facebook is er een pagina in het leven geroepen, de posters zijn gedrukt en de meeste hindernissen zijn nu wel zo'n beetje genomen.
Met een aantal Indiaase medewerkers is in mindere of meerdere mate contact onderhouden. Zo weet ik dat Mukul en Kawal werken aan een serie voor History Channel in Shimla. Stanzin is in Frankrijk aan het werk met een Lakdakh - Frans uitwisselings programma, Harendrapal verhuurt tenten aan toeristen in Rajasthan en Digambar doet de art direction van diverse commercials in Mumbai.
Wat de Nederlanders betreft, ik hoop iedereen te zien op 1 juni 2010 en het kan zo maar zijn dat we weer eens samenwerken. Ergens, ooit. Hierbij kan ik nu ook definitief deze blog als gedaan beschouwen. Het was een aangenaam verpozen en wie weet kan deze nog eens als naslagwerk worden gebruikt. Voor verdere informatie over Bardsongs, de film kan vanaf nu de facebook pagina worden geraadpleegd.

(zie rechts Bardsongs badge)

zoek de verschillen - crew Ladakh & Jodhpur

2009-09-04T02:09:00.006+02:00

Dag allemaal, Dank, Thanks, Juley.
OM MA NI PAD ME HUM

het memoreren is begonnen. Of is het mijmeren?

2009-09-04T00:43:00.011+02:00

Het draaien voor project Bardsongs in India is voorbij. Het memoreren is begonnen en de dagelijkse (later wekelijkse) omschrijvingen van filmen in India zijn opgehouden. Afgezien van enkele (eventuele) terugblikken. goedmakingen op te snel gevelde oordelen, van een paar sentimenten, beeldverhalen, achteraf bekeken recht of onrecht, een korte gedachte over gemiste en genomen kansen zal ook deze blog spoedig een gezond einde sterven. Ik herinner me een discussie die we onderweg ergens hebben gevoerd..Wat weegt zwaarder...een goed begin of een goed einde van een film of een verhaal, mocht je moeten kiezen (wat bij een echt goede vertelling natuurlijk nooit het geval zou moeten zijn)
Het schrijven van deze blog was een onvoorbereide impuls, heeft mij zin gegeven op goede en minder goede momenten. De reacties waren motiverend. Niet ieder project waarbij ik betrokken ben nodigt uit tot het schrijven van een blog. In dit geval waren het de locaties en de culturele verschillen én gelijkenissen en natuurlijk de samenwerking de inspiratiebron. Over 'universele waarden' (de basis gedachte van project Bardsongs) kunnen we nog wel wat bomen opzetten. Ooit misschien... en elders. Vooral was het denk ik mijn persoonlijk relaas binnen het kader van mijn werk,
Ik ben echter nooit goed geweest in 'eindes'. Ook niet in eindconclusies...daar is het leven veel te divers en veranderlijk voor. Het huis waarin ik woon is opgebouwd uit zwerfkeien. Hier zeggen ze dat iedere steen zeven kanten heeft, je om een goed huis te bouwen de stenen stuk voor stuk in je hand moet wegen en je zo de juiste kant moet kiezen om hem op de voorgaande steen te plaatsen. Dit huis heeft nergens rechte hoeken, organische bouw... maar staat er al 150 jaar. Zo oud wil ik ook wel worden. Als ik dan als ruine moet eindigen is het ook goed, tenzij iemand mij herondekt en me nieuw leven inblaast...? Nou ja, dat over eindes in het algemeen. Niet alles is wat het lijkt. Dat is een open deur en dus ook geen goed eind. Al goed.

Top vliegen

2009-08-30T16:42:00.004+02:00

De mooiste vlucht ooit, vlak over de grillige, ogenschijnlijk binnenste buiten gekeerde aarde. Delhi is druilerig, benauwd, vochtig en op het vliegveld onmiddelijk Indiaas opdringerig. We sluiten ons op in het Habitat Centrum en drinken twee flessen Indiaase champagne bij de lunch.

Dag Ladakh, tot ziens

2009-08-29T21:04:00.002+02:00

Er is altijd een schimmige leegte na een productie. Deze leegte is echter nooit echt leeg. Het is een soort zwemmen tegen de stroom in. Nog één nacht voor vertrek, nog een halve dag voor vertrek en nu nog een paar uur voor vertrek.
Het betalen van de crew, administratie van datzelfde, ontakelen van het kantoor, oneigenlijke verplichtingen en nabeschouwingen onder het genot van whiskey en bier. Het afscheid toont zich in vele gedaanten.
Tientallen witte geluk-wens shawls, overgewicht door ontvangen en weg te geven cadeaus, overtollige filmrollen en mappen vol bonnen en declaraties. 7 weken Ladakh in de koffers.
Kawal en Sal zijn in Mumbai voor het ontwikkelen en scannen van het materiaal. Vanmiddag ontvingen we de melding dat alles goed is gegaan. We zullen ze morgen in Delhi weerzien.
Het resterende budget wat op de productie rekening van de State Bank of India staat zorgt voor problemen omdat het minder logisch is dan het lijkt om dit bedrag terug naar Nederland te krijgen. Een bron van zorg voor Sander, temeer omdat het om een substantieel bedrag gaat. Ik heb alles afgerond, de administratie is gedaan. Het is me gelukt. Tot in Delhi!

nog meer nieuwe vrienden

2009-08-26T20:00:00.005+02:00

Mukul, Kawal, Digambar waren er al bij in Jodhpur en eigenlijk daardoor al 'oude vrienden' maar we hebben elkaar beter leren kennen in deze laatste weken en in het geval van Kawal heb ik hem anders leren waarderen dan in Jodhpur het geval was. Al met al hebben we drie maanden met elkaar doorgebracht, op elkaars lip, als buren, als collegé, als samenzweerders.
Digambar is een mirakel. Ook hier heeft hij alles, als in een handomdraai, samen met Dawa en zijn assistent uit Mumbai voor elkaar gekregen. Daarnaast was Digambar op de set ook nog eens de animal handler en in Likir de organisator van het beste feestje tijdens deze productie. En een motor liefhebber bleek hij ook nog te zijn, nadat ik een paar keer opperde dat ik wel een motor wilde huren kwam hij mij op een avond uit het kantoor halen voor een rit op een geleende motorfiets waarna ik dus daadwerkelijk één ben gaan huren. De Royal Enfield hebben we gedeeld, ik een beetje meer dan hij...
Mukul heeft opnieuw niet opgegeven, we hebben gelachen, soms wat gemopperd op de onduidelijke shotlijst maar alles is goedgekomen en Mukul heeft iedere dag na draaien iedereen voorzien van een callsheet en op de set zo goed als mogelijk de boel bij elkaar gehouden. Van mij krijgt hij een bonus in de vorm van een hotelnacht met zijn vrouw waarmee hij nog een paar dagen in Ladakh door brengt.
En Kawal, ja... dat is Zabbo, de man 'Lost in Ladakh" en tegelijk mijn humble servant. Hij heeft weer alles van buiten Ladakh geregeld en verder de productie administratie met mij gedaan. Veel uren, dagen, weken, lunches en diners samen doorgebracht. Tot het cadeautjes voor het thuisfront kopen aan toe. Als ik onze korte film aan het monteren ben zal ik nog meer tijd met hem besteden. Met Kawal als Zabbo dan.
Angdus is van hier, hij maakt de making off over Bardsongs. Zeer integer, bescheiden en onzichtbaar aanwezig. Hij vind het prachtig dat we hier een film maken met Ladakhse acteurs, met hun cultuur en met mensen van hier. Een man met hart en ziel.
Verder zijn er nog Dawa, Dechen, Dadul, Tsering, Rigzin en de alle zeer behulpzame en vriendelijke chauffeurs, cateraars, acteurs, assistenten en dorpelingen. Allemaal nieuwe vrienden. Dat is veel afscheid de komende dagen.

nieuwe vrienden

2009-08-26T19:25:00.004+02:00

Eind van de middag kregen we een berichtje van Mukul dat ze zijn 'gewrapt'. De laatste shots zijn gemaakt. De draaiperiode is ten einde. Morgen ochtend vertrekken ze uit Lamayuru en verwachten hier rond het middaguur aan te komen. Dan begint het grote afscheid, de volgende ochtend al vertrekt de Delhi en Mumbai crew. Sal en Kawal gaan met het exposed materiaal naar het lab in Mumbai om te ontwikkelen en te scannen. Samen met de locale productie blijven Sander, Joost, Ludo, Dirk Jan en ik achter tot 30 augustus, vroege ochtend. We vliegen naar Delhi om van daar s'nachts door te vliegen naar Amsterdam.
Nog net op tijd om een paar mensen voor te stellen. Stanzin was de motor van de locale productie. Hij is zelf filmmaker en heeft onze productie zeer zielvol begeleid. Stanzin is een bijzonder mens, met een enorme positieve energie en hart voor wat hij doet. Zijn vriendelijkheid en bescheiden aanpak is bewonderenswaardig. Voor hem was het een rijke ervaring en hij is dan ook oprecht blij met wat hij hieruit voor zijn verdere plannen kan gebruiken. Tussen de bedrijven door bespraken wij culturen, levens, gelijkenissen en verschillen. En films, muziek en verhalen natuurlijk.

2009-08-26T19:17:00.000+02:00

Lamayuru - Moonland

2009-08-26T18:50:00.003+02:00

Als je ergens aankomt, en een gerespecteerde gast bent krijg je een witte welkomst sjaal omgehangen. Waneer je tijdens je verblijf tot een zeer gerespecteerde gast bent verworden krijg je bij vertrek een extra lange witte sjaal en een buiging en een handdruk met beide handen. Deze eer kreeg ik gister in Lamayuru. Vooral de lange variant van de sjaal moet je bewaren, ergens ophangen in huis, vertelde Stanzin mij. Het is een wens voor geluk in je verdere leven. Ik heb er inmiddels een hele serie van.
Lamayuru is onaangeroerd, er liggen 81 kloosters rondom. Het heeft een wat verlaten sfeer. Er zijn beperkte faciliteiten en in de zomer is er slechts een paar uur electiciteit per dag. In de winter is het afgesloten van de buitenwereld, is er geen elektra en zijn mensen aangewezen op de voorraden die ze in de zomer hebben aangelegd.
Het geldt overigens voor heel Ladakh dat het leven in de winter zeer primitief is en vanaf december zijn er slechts enkele vluchten die er in slagen het vliegveld van Leh te bereiken. Toch houden de Ladakhi van de winter, ze hoeven niets, ze zijn op elkaar aangewezen, genieten van de lokale chang, studeren, doen aan introspectie en doen het hoogst noodzakelijke buitenwerk. Er zijn geen toeristen en er zijn dus geen zaken te doen. Alles is in diepe rust. Vrede.
Wij zijn hier op het randje voor de herfst, vanuit Leh zien we in de verte donkere wolken en het schijnt daar, iets hoger gelegen, al te hebben gesneeuwd. Het is de richting waar de crew vandaag voor het laatst draait. We kunnen ze niet bereiken. Morgen weten we meer.

Bij de bank verliep alles ordelijk. ze kennen me nu daar. Met een gerecycelde rijstzaktas met rits en een stapel cheques meld ik me eerst bij de kas. Daar checken ze het saldo en zetten ze een aantekening en een stempel op de cheques. Ik sta niet aan de andere kant van het loket maar zit in het kamertje van het loket, naast de loket bediende bij de geld tel machine. Ik loop dus eigenlijk zo de kas binnen. Ik hoef me niet te identificeren en ik krijg voorrang op de mensen die wel aan de andere kant van het loket staan. Op één cheque kan ik 200.000 rupees opnemen, dat heet hier 2 lakhs (eerst dacht ik steeds dat ze het over two legs hadden) dus vandaag bracht ik er tien.
Met de gestempelde cheques ga ik vervolgens naar de andere kant van de bank, ook weer door de onbewaakte poortjes van het personeel heen en vervoeg me bij een dame die de cross check doet. Dat duurt dan even en we praten wat over het leven hier. Ze vertelt me over een Amerikaan die hier 23 jaar geleden de eerste documentaire kwam maken en dat haar man bevriend met hem raakte. Het was hier toen nog geheel gesloten. Ik ga proberen deze film te achterhalen.
Na de cross check kan ik weer terug naar de kas en vul ik mijn rijst zak tas vol met rupees, twee miljoen. Kawal is mijn body guard en al die rupees ga ik morgen tellen en in de verschillende enveloppen stoppen.

2009-08-26T10:15:00.000+02:00

Terug in Leh

2009-08-26T07:04:00.002+02:00

Terug gekeerd uit het woeste. Vooruit gereisd op de crew die vandaag de laatste draaidag hebben rondom Lamayuru. Omdat ik de betalingen gereed moet maken en de administratie moet afronden ben ik terug in mijn aloude hotelkamer op het dak van Hotel Dragon in Leh. Welcome home Mem, werd ik verwelkomt. Een rum met cola en dezelfde vettige pakora's.
9 dagen geleden zou ik vertrekken met chauffeur en Kawal om me bij de rest van de crew te voegen. Na mijn laatste haastige bericht echter ben ik in plaats daarvan een Royal Enfield en een helm gaan huren en ben ik over bergen en door dalen naar de plaats van bestemming gereden. Omdat ik niet altijd op de set aanwezig ben vanwege de saaie maar noodzakelijke administratieve en papieren-film beslommeringen zag ik mijzelf verstoken van enig contact met binnen en buitenwereld en telefonisch bereik dagenlang opgesloten in een guesthouse zonder elektra. De motor was de oplossing. Onafhankelijk en autonoom. Over de mooiste en meest imposante wegen, over losse stenen en over zand, langs ravijnen van 1500 meter strak naar beneden en met woeste rivieren langszij bereikte ik de rest van de, enigszins verbaasde, crew.
Eerst een paar dagen in Likir en daarna in karavaan door naar Lamayuru. De karavaan bestaat uit de gebruikelijke licht & equipmentwagen, camerawagen, crew auto's, een 12 persoonsbus, een productie wagen, een open truck voor art department, een truck met de Dzo en zijn begeleider, een catering truck en mijn motorfiets. Dat doet overal, ook letterlijk, nogal wat stof opwaaien. In Lamayuru is er alleen elektra tussen 19.00 uur en 23.00 uur en na ons 'luxe leven' in Leh en Likir was dat even wennen. Het draaien ging en verloopt nog steeds op een overzichtelijke en stress-loze manier. Een voorbeeldige draaiperiode zou ik zeggen, ondanks dat er geen vrije dag tussen zit en er dagen zijn dat iedereen door zijn hoeven lijkt te zakken. Het weer heeft ons meegezeten, wat bewolking hier en daar maar de krachtige zon heeft de Europeese haren gebleekt en onze huid, soms iets te veel, gekleurd.
Ik ga zo naar de bank 2 miljoen rupees ophalen, een paar pashmini sjaals kopen om weg te geven en de wrap party organiseren.
Met "lost in Ladakh" gaat het ook goed, behalve een paar sleutel scenes heb ik het meeste kunnen draaien om een coherent geheel te kunnen produceren, denk ik. Natuurlijk is er ook veel geimproviseerd. Ik verwacht een korte film te kunnen editen van zo'n 15 minuten. Een aantal nieuwe vrienden rijker, een paar kilo's lichter, blauwe plekken van de kickstarter, een kist vol filmmateriaal, mappen vol declaraties en ontzettend veel foto's van Het Magnifieke Moonland. Nog een paar dagen.

tijd om te gaan

2009-08-18T09:35:00.003+02:00

Helaas, tijd is op. Ik moet gaan. Chauffeur en Kawal zitten al een tijd weg te kwijnen in de hotel tuin. Foto's kunnen niet worden ge-upload. Jammer want er zijn weer een paar mooie exemplaren. Van Dzo's en begeleiders, schooljongens in de woestijn, cameraploeg in zinderende hitte en avondlicht.
Onderweg naar de set waar we ons weer zullen verenigen met de rest van de crew, draaien Kawal en ik nog op de Magnetische berg, waar Zabbo denkt dat hij zijn verstand, zijn portemonnee en zijn geheugen is verloren en zijn kompas dol is gedraaid.
Ik zag even gedag voorlopig. Het zal even duren. De bijbehorende foto's zal ik na terugkomst plaatsen.

ondertussen

2009-08-18T09:16:00.002+02:00

Ondertussen ben ik zelf begonnen aan een experiment. Via Mukul heb ik een camera laten overkomen uit Delhi, heb ik een basis scriptje geschreven in twee of drie avonden en ben ik begonnen met de opnames van "Lost in Ladakh". Zabbo (gespeeld door Kawal) is in alle opzichten verdwaald. Hij weet niet goed meer waar hij eigenlijk naar op zoek is en komt een bizarre groep mensen tegen die met een dode en met een levende Dzo rondzeulen.
Natuurlijk moet ik veel improviseren en ben ik beperkt tot draaien op en rond de (bestaande) set of onderweg daar naar toe. Een aantal mensen spelen een rol zonder dat ze het weten. Een paar anticiperen op de scenes die we de set opsturen op momenten dat het kan..Kawal doet dat heel aardig en in ieder geval beleven wij er alvast genoeg lol aan.
Ik verwacht zo'n 10 uren materiaal te draaien.

hello and goodbye

2009-08-18T08:27:00.007+02:00

Halverwege de draaidagen alweer. Al dagenlang is er geen internet in Leh en kon ik geen updates over de gang van zaken verzenden. Zondag avond is de crew en cast vertrokken naar de woeste binnenlanden en moest ik achterblijven om bankzaken en dergelijke te regelen. Over een uur volg ik hun en ben ook ik opnieuw verstoken van het wijde wereld web.

Twee dagen gedraaid in het dorpje Nang village met de hele bevolking incluis hun vee en daarna twee dagen in het Hemis klooster met jonge en oude Buddhistische monnikken. Er waren zandverstuivingen en de daarop volgende oogontstekingen in de woestijnbergen en nu dus richting Lamayuru.
Een miljoen rupees in een ijzeren kistje en nog wat productie spullen op het imperial van de auto en ik ben zo weg. Het zal weer even duren eer ik onze avonturen en dagelijkse beslommeringen kan publiceren.

Het draaien gaat goed, rustig en zonder al te veel gedoe. Ladakh heeft iets rustgevends en de mensen zijn vriendelijk en beschaafder dan de Indiers uit Jodhpur...en dat schijnt ook zijn weerslag op de crew te hebben. De sfeer is goed. Het scheelt natuurlijk ook dat we niet in een hectische omgeving draaien. Het is ruimte, rust en natuurschoon.
Door het zuurstof tekort, vooral op bewolkte dagen, en straffe wind en zon is het fysiek zwaar. Op de callsheets vermelden we iedere dag dat wat er ook gebeurt er niet gerend mag worden. Blijf rustig, zorg dat je niet buiten adem raakt. De set dokter heeft het druk met kleine ongemakken.

Urvashi, de costume designer, is door Sander een paar dagen geleden ontslagen. De cultuur verschillen speelden ons parten. Urvashi komt van een 'hoge' kaste en is gewend orders uit te delen. Wanneer dat gedrag boven een acceptabel gemiddelde uit komt irriteert dit zowel de Nederlanders als de Ladakhi mensen die in dat opzicht echt anders in het leven staan als de Indiers van de andere bergzijde.
Ladakh is sinds een aantal jaar behoorlijk toeristisch. Van diverse locale mensen heb ik al gehoord dat ze liever buitenlanders dan vakantie vierende Indiers op bezoek hebben hier. Ze hebben de naam onbeschoft en luidruchtig te zijn, geen respect te kunnen tonen en zich vooral als koningen te laten bedienen. Rijke en middenstand Indiers op vakantie zijn aldus niet populair hier. Hoe is het dan met Indiaase filmcrew..

Tijdens de recce (locatiebezoek) waren we in Nang village en kregen we, heel vriendelijk en gastvrij, thee aangeboden. Urvashi weigerde deze thee en bestelde een andere, speciale, thee. De boter yak thee.
Dit werd speciaal voor haar gemaakt maar vervolgens beviel haar dit toch niet en liet ze het onaangeroerd staan. In het hotel worden er voortdurend waren retour gestuurd naar de keuken en speciale orders aan de orde van de dag.
Dit zijn kleine voorbeelden, zo ging het door met kleine en grotere incidenten en het werd Sander te gortig toen de hoofdrolspeler er duidelijk last van kreeg en Urvashi haar eigen assistent de tranen in de ogen stond. Ladakhi's zijn trots, en op hun cultuur heeft het kaste systeem geen vat gekregen. Urvashi is naar huis en haar assistent doet de wardrobe op de set.
Of Urvashi er iets aan kan doen vraag ik me af. Het is aangeboren. Had ze eerst een waarschuwing moeten hebben?

tussen beeld

2009-08-13T07:44:00.002+02:00

onderweg naar het klooster

2009-08-08T19:57:00.002+02:00

Nog één dag voor draaien. Vandaag de 'technical recce' gehad voor de eerste 4 dagen. In het dorpje waar onze Sonam en zijn dochter 'wonen' en het klooster waar ze onderweg langskomen. De berg die ik bij dit bericht mee stuur is onderweg naar het klooster. Bij nadere beschouwing zie je dat er een huisje op deze helling staat. Een uitgebreider verslag van het bezoek aan het klooster en de laatste dag voor draaien volgt.

de dode Dzo

2009-08-08T19:38:00.002+02:00

En dan natuurlijk de Dzo die gedragen gaat worden. Vader en dochter worden geadviseerd om de Dzo te dragen opdat het dier geen vet en dus geen waarde verliest.
Dat kostte wat hoofdbrekens en een bijna dreiging van een slachting maar bij Lamayuru is een oude, bijna vergane, opgezette Dzo gevonden in de tuin van een Guesthouse. Eigenlijk is het een yak maar daar hebben we Digambar voor. Om de levende en de dode Dzo op elkaar te laten lijken. En een klagelijk geluid van een Dzo die het niet leuk vindt om aan zijn poten op een stok te hangen kan in de post productie wel worden gemaakt. Hier mag de film even een sprookje zijn want realistisch is het niet zo'n gewicht te dragen. De dode Dzo weegt niets. Hij is hol van binnen.

De levende Dzo

2009-08-08T19:18:00.002+02:00

OP bezoek bij de dzo. Uit zijn vrije leven in de bergen gerukt om de vreemdste capriolen uit te halen voor die leipe Hollanders die de klok hebben horen luiden maar niet weten waar de klepel hangt. Deze Dzo moet nu leren een volgeladen kar te trekken, twee mensen op de rug te dragen, met een vrachtwagen van de ene plek naar de andere te reizen, liggend in een open kar gefilmd te worden, en te doen wat een regisseur van hem wil.
De eerste test met de kar verliep nog niet zo goed, het dier zakte door zijn voorpoten door de zware last in zijn nek. Nu worden er 'belts' gemaakt zodat het gewicht verdeeld kan worden over nek en rug. En, verzekerden ze mij, na enige oefening zal het zeker beter gaan. Ik heb Digambar bijna gesmeekt om een kar met 4 wielen te maken zodat de Dzo geen gewicht heeft te dragen, alleen maar te trekken. Ik geloof dat men mij nogal weekhartig vond. De volgende dag zal er weer getraind worden. Ik moet het nog even aanzien, ben ik bang.
Waar zijn we mee bezig...denk ik de laatste tijd wel eens...

2009-08-05T20:09:00.002+02:00

Het lijkt misschien of de productie van 'Bardsongs' op de achtergrond is geraakt. Niets is minder waar. De aanvankelijke bedaarde gang van zaken begint nu aardig te zuchten en te steunen en hier en daar te kraken. Even een beknopt overzicht. Natuurlijk zijn daar de verborgen kosten, de corrupte permissie verleners, de onmogelijkheden en de veel te kostbaar uitgevallen details als een opgezette Dzo, gelukkig hebben we iets doods gevonden wat als Dzo door kan gaan na enige aanpassingen. Vader en dochter moeten het geval gaan dragen en omdat zo'n dier nogal groot is en de acteurs nogal klein - dus de opgezette Dzo over de grond zal slepen - zijn er speciale plateau schoenen voor de cast in de maak.....
De levende dzo die verder in het verhaal de kar moet gaan trekken is inmiddels opgespoord. Deze dieren gaan vrij grazen in de bergen als ze niet nodig zijn en dat kan wel even duren tot deze weer gevonden zijn. Digambar heeft een Dzo kar gebouwd en overmorgen zal er een proefrit plaatsvinden.
In het script zat ook een paard en wagen maar ook paarden trekken hier traditiegetrouw geen karren maar werken als lastdieren en sinds vandaag is deze scene veranderd in een open vrachtwagentje wat scheelt in enorm gelazer en oponthoud met onwillige dieren. Het komt de scene ook beter uit maar daarover zijn de meningen verdeeld.
-We komen er onderling maar steeds niet uit wanneer het een sprookje mag zijn en wanneer het realistisch moet zijn. Dit hangt maar steeds van de situatie en de te maken keuze af, wat ik nogal willekeurig vindt-.
Kodak is precies als eerder in Rajasthan roet in het eten aan het gooien door niet te leveren wat er is besteld met alle transport - en hoge kosten- gevolgen vandien. Morgen komt de camera uit Mumbai aan en de lichtmannen, deze keer zonder licht, uit Delhi. We zullen voornamelijk met reflecties werken aangezien 95 % exterieur is en de twee avondscenes maken we met licht wat we lokaal bij elkaar kunnen schrapen. De gevaarlijke rit over de Tanglang la pas laten we de lichttruck uit Delhi niet maken.
Sal en Dirk- Jan zijn ook aangekomen en aan het acclimatiseren. In plaats van 13 draaidagen is de periode verdeeld over 17 hele en halve dagen in verband met de afstanden. De muziek in succesvol opgenomen in een studio van een Boeddhistisch meditatie centrum en het script inmiddels in Ladahki vertaald. Veel van de acteurs spreken niet of nauwelijks Engels en sommige zelfs geen Hindi. Een Babylonische filmset. Op kantoor draaien de printers warm en morgen de finale break down vergadering.
Het weer is goed, onbewolkt. Warm.

2009-08-05T15:48:00.002+02:00

Soms is de echtheid of waarheidsgetrouwheid der dingen niet zo heel belangrijk. Dat geldt voor sommige film scripts, tenminste als het ook zo bedoeld is (daarover later meer), en ook voor natuurverschijnselen. De herinnering aan mijn mooie magische moment op de magnetische helling werd bruut verstoord door wikipedia en andere internet sources. Het werkelijke bestaan van deze magnetische krachten word daar ten zeerste in twijfel getrokken. Het schijnt bedrog te zijn, optisch bedrog.
Maar is optisch bedrog ook geen mooi natuurverschijnsel? En hoe zit het met legendes, geloofsovertuigingen en allerlei vermeende spirituele krachten? Wat we graag geloven krijgt vanzelf zijn uiterlijke verschijning.
Ik ga nog terug naar de helling, ik neem (metalen) knikkers mee en een waterpas. Hoe dan ook, het was en is wonderlijk. Overigens staat er een manshoog bord op de helling waar gewaarschuwd word voor de magnetische krachten en ook helikopters schijnen de berg te vermijden. Of horen deze verhalen bij het bedrog, de legendarisering? Ik laat de uitslagen van mijn onderzoek weten maar de magnetische helling 30 kilometer van Leh blijft mijn magnetische helling. In ieder geval van die ene zondag middag.

magnetische velden

2009-08-03T05:20:00.008+02:00

Sunday afternoon escape.
Mijn blik moest nodig worden verruimd. Zondag middag zag ik mijn kans schoon. Samen met Mukul en Kawal ben ik even de stad uitgeweest. Op de kaart zag ik een driesprong van rivieren, daar wilde ik naar toe. Verderop, de rivier volgend lag een dorpje CHILLING genaamd. Dat zou het eindelijke doel worden. De naam zegt het al. Even aan de oevers tegen de rug van reusachtige hellingen chillen met een fles Godfather, sterk bier en volgens Boeddhistisch gebruik een klokgewijze ronde maken langs de Stupi's.
Onderweg passeerden we een magnetische berg. Het is echt waar, een steigende helling van een berg die je omhoog trekt. En niet zomaar maar met een toenemende snelheid. Aan de voet van die berg zetten we de motor van de auto uit en beleefden de sensatie van geluidloos en gestaag naar boven getrokken te worden. Op de terugweg wilde ik het nogmaals voelen en werden we, nu achterwaarts, wederom de berg opgetrokken. Er zal zeker een verklaring voor zijn maar zonder kennis van zaken, als leek, kan ik dit verschijnsel niet anders dan als magisch omschrijven. Wat een kracht. Wat een machtige natuur. Het valt niet te ontkennen dat het respect voor de aardse krachten hier onmetelijke vormen aan kan nemen.
Bij de driesprong van rivieren nam ik een ander verschijnsel waar, de twee kleuren water die met een nauwkeurige lijn van elkaar gescheiden zijn ondanks de woeste zuigende en kolkende bewegingen. In de winter schijnen de rivieren verstild te zijn. Bevroren, doodstil.
Lands de rivier afzakkend richting Chilling zien we alle vormen grilligheden, glanzende klei, groene rotsen, purper en kristal. We komen ezels en paardjes tegen. Geen enkele Dzo.
Langs de rivier ligt een mani wall. Dat zijn heilige plaatsen die bestaan uit stapels stenen waarin de mantra UM MANI PAD ME HUM staan gegraveerd. Ze zijn gemaakt door mensen die zichzelf moesten verschonen van slechtheid en zonden, zo heb ik begrepen. Sommige van die walls zijn enorm. Ik stel me voor dat iemand wel heel slecht heeft moeten zijn...je zou bijna denken dat zo'n muur een leven lang tijd kost om te maken.
Ik geniet van de rit, en toen was de vrije middag alweer voorbij...Maandag ochtend, de dagen tellen nu af naar de eerste draaidag. Sal en Dirk-Jan zijn aan het acclimatiseren.

het oblomov uitzicht van vandaag

2009-08-01T16:08:00.001+02:00

De Dzo

2009-08-01T12:51:00.007+02:00

Het verhaal over de Dzo is dit keer het terugkerende thema en onderwerp van grappen en schertsen. Aanvankelijk zou het een Yak zijn maar Yak's zijn nauwelijks tam te krijgen en gekozen is nu voor de Dzo, wat een kruising is tussen een koe en een yak.
In het script vertrekken Vader en dochter naar de "stad" om hun jonge Dzo te verkopen. Onderweg krijgen ze van voorbijgangers steeds andere adviezen over hoe de Dzo in de beste conditie op de markt te krijgen.
Op een gegeven moment zijn ze de Dzo aan het dragen, met de poten gebonden aan een stok. Ondersteboven. Ga daar maar aan staan, zien wij een vader en dochter samen een Dzo dragen? Eventueel als het een baby Dzo betreft maar de tocht naar de stad neemt geen maanden in beslag en even later in het verhaal trekt dezelfde Dzo een kar met een aantal personen en andere vracht. Wat weer onmogelijk door een baby dzo gedaan kan worden.
Sterker nog, ook is er in de Ladakhse geschiedenis helemaal nog nooit één Dzo geweest die voor een kar is gespannen. Maar goed, zelf heb ik daar iets minder moeite mee.
Al met al is de Dzo in het algemeen stof tot nadenken en hilariteit. De meningen zijn verdeeld. Het had niet in het script moeten staan, het hoeft niet persé realistisch te zijn...maar waarom moeten dan alle andere zaken wel zo nodig kloppen met de realiteit? Bijvoorbeeld het (overbodige?)detail dat de vader zijn baard moet laten staan omdat boeddhisten zich niet scheren als ze in de rouw zijn. We zien de vader eens knielen bij een altaartje om zijn overleden vrouw te gedenken.

Ik stel dat de verdediging hinkt op twee benen.
Buiten dat het niet realistisch is is het niet of in ieder geval niet bevredigend realiseerbaar. Nu heeft Sander al een tijd geleden, nog voor onze aankomst, bedacht dat een opgezettte Dzo uitkomst zou bieden.
Dechen en Stanzin hadden toen al zo hun twijfels en nu Digambar er als art director op is gezet ziet ook hij niet de ultieme oplossing. 'The stuffed Dzo' is een soort metafoor geworden voor een slecht en onuitvoerbaar plan. 'Do not Dzo me anymore' een gevleugelde uitspraak.
Het laatste nieuws is dat de enige manier om alle onderdelen van een Dzo te verkrijgen is om er één te slachten en vervolgens met draagbaar materiaal vol te stoppen.
Mijn insziens gaat dat te ver om een matig doordachte scene te visualiseren. Wij hopen op een elegantere oplossing. Misschien zie ik iets verkeerd?

Overigens is het filmverhaal gebaseerd op een oud liedje wat ook mensen soms nog kennen uit hun jeugd. In het oorspronkelijke verhaal is het een ezeltje. Er zijn hier ezels die nauwelijks groter zijn als een grote soort hond...Dat is wel wat anders dan een Dzo.

coming soon: nieuw uitzicht

2009-07-31T12:03:00.002+02:00

iedere ochtend maak ik een foto van mijn 'penthouse' uitzicht. Aanvankelijk om mijn "oblomov periode" te benadrukken. Nu mijn isolement ten einde is zal ik ook mijn blik verruimen en foto's plaatsen van Gompas, maniwalls, chortens, stupas en gebedsmolens. Ondertussen is het een geestige boel aan het worden hier, ondanks de drukte horen we soms enorme lachsalvo's over de binnenplaats van het hotel annex werkplaats galmen. We lijken allemaal besmet met de ijle lucht. Licht in het hoofd?

2009-07-30T09:00:00.000+02:00

jong en oud

2009-07-29T15:57:00.004+02:00

De oude mevrouw (zie ook foto 29-7) is gecast als bejaarde en nogal eigenwijze schoonmoeder. Hier neemt de costume assistent de kleding met haar door.
De mevrouw is 77 jaar en was in Ladakh het allereerste meisje wat naar school mocht gaan. Dat is nu zo'n 70 jaar geleden. Ze is onderwijzeres geworden en heeft ook aan toneel gedaan. Optreden wil ze eigenlijk niet meer omdat ze zichzelf te oud en te lelijk vindt maar in een film spelen heeft ze nog nooit gedaan en daarvoor maakt ze een uitzondering. Ze zal met ons 4 dagen lang rondtrekken door het land, haar land.

het weer

2009-07-29T15:34:00.002+02:00

Stel dat alles inderdaad goed blijft lopen, er geen grote rampen of onenigheden plaatsvinden en alles op tijd klaar is voor draaien?
Aanvankelijk zouden we in juni-juli draaien. Dat is hoogzomer in Ladakh, strakblauwe luchten en sterke contrasten en lijnen. Het is nu augustus. 10 augustus onze eerste draaidag. De zomer loopt op zijn eind. Het is weliswaar niet koud maar het is bewolkt en grijs. Soms breekt ineens de lucht helemaal open en zetten de UV stralen zich genadeloos op je huid. Volgens Stanzin kan het ook flink gaan regenen. Zal dat dan deze keer onze vijand zijn? We draaien 95 % exterieur dus van een schaduw planning is geen sprake. Mooie wolken zijn niet lelijk maar grijs is wel grijs en wat onvoorspelbaarheid betreft, het is nog niet zo eenvoudig voor de continuiteit.

Niet om negatief te zijn maar tijdens de break down vergadering van vanmiddag hebben we toch maar om voorzorgsmaatregelen gevraagd zoals portable plastic afdakjes en paraplui's. De handige 'easy ups' die wij hiervoor gebruiken bestaan hier niet en er zal één met bamboe en zeil worden gefabriceerd.

work in progress

2009-07-29T09:35:00.005+02:00

Op iedere verdieping van ons guesthouse-hotel gonst het van bedrijvigheid. Urvashi bekijkt de meegebrachte kostuums van de cast. Sander bespreekt zijn script met de vertalers, Joost verzamelt alle gegevens van medewerkers, Digambar broedt op een opgezette Dzo. In de tuin ijsbeert Stanzin met de telefoon aan zijn oor en vanaf het eerste terras klinkt het tokkelinstrument van Adi die met de recording van de muziek is begonnen. De enkele toeristen die in het hotel verblijven kijken hun ogen uit.
Het lijkt of alles zijn vorm begint te krijgen.
Charlie Chaplin was verheugd te constateren dat het oxygen peil in mijn bloed op orde is (de meter zegt 90) en de dosis bloeddrukpillen is gehalveerd. Een helikopter ambulance vliegt over..

Vanaf mijn hoge toren roep ik naar Kawal dat hij Ludo moet bellen die op het punt staat naar Schiphol te vertrekken maar geen gegevens van hem heeft ontvangen over pick-up en hotel in Delhi.
Vanmiddag de eerste break down vergadering. Ik heb het budget onder controle gekregen en 99 % van de overeenkomsten vastgelegd. Alles verloopt gemoedelijk, gecontroleerd en kalm. Het is niet te geloven.

2009-07-29T09:32:00.000+02:00

iets meer zuurstof

2009-07-28T19:50:00.014+02:00

Deze eerste weken in Ladakh gingen voor mij wat rommelig voorbij ondanks dat de voorbereidingen onder controle en gestaag verlopen... Alles loopt, de locaties en cast besloten, een goedgekeurd draaischema van Mukul en ik zelf weer terug op de rails.
Na aanvankelijke beterschap was ik opnieuw geveld door zuurstoftekort gepaard met oplopende bloeddruk, duizelingen, misselijkheid, flauwvallen in de slaap en malaise. Het leek of het erger werd. Er werd me dan ook door de Nederlandse alarmcentrale aangeraden onmiddelijk het strijdveld te verlaten, desnoods met een helikopter. Na medisch onderzoek en nu een recept voor drastische medicijnen tegen het bijverschijnsel hoge bloeddruk, een advies geen lichaamsbeweging te verrichten en een dieet van extreem veel water en vetvrije koolhydraten en eiwitten mocht ik het nog even proberen van de dokter die inmiddels de bijnaam van Charlie Chaplin heeft gekregen. Hij komt mijn parameters iedere dag opnemen en zit daarna heel genoeglijk in de hoteltuin met thee en ananassap en bespreekt mijn staat van zijn met wie het maar horen wil. Mijn hoogteziekte is een gemeengoed geworden en ik kan het dan ook niet nalaten dit wederom als onderwerp terzijde van de productionele vorderingen te kiezen. Het is nogal overheersend aanwezig. Bij de meeste mensen blijft het bij acclimatiseren wat niet meer dan wat hoofdpijn en misselijkheid met zich mee brengt. De extreme en te snel genomen hoogte tijdens de vermoeiende reis hebben bij mij waarschijnlijk alle knoppen omgezet. Een ernstige vorm van hoogteziekte (AMS) is gevaarlijk en kan zelfs dodelijk zijn. Bij mij was er geen sprake van long of hersen oedeem en de mist in mijn hoofd is nu opgetrokken.
Hier is het fenomeen in het algemeen het gesprek van de dag. In een paar dagen zullen Sal, Dirk Jan en Ludo (camera en geluid) uit Nederland aankomen en zal de ijle lucht opnieuw een rol spelen in de alledaagse beslommeringen. Het acclimatiseren. Wij, als veteranen, zullen adviezen geven en de eerste ochtenden vragen hoe ze zich voelen. Daarna komt nog de technische crew en de steadicam operator en herhaalt de geschiedenis zich opnieuw.
Als dan eindelijk iedereen weer enig adem kan halen beginnen de draaidagen die door de atmospherische omstandigheden extra zwaar zullen zijn. Lichamelijke inspanning leidt onherroepelijk tot kortademigheid hier. We draaien met veel verplaatsingen. Omdat het verhaal "Father, Daughter, Dzo" gaat over een vader en een dochter die hoog uit de bergen afreizen naar een stadje 'beneden' in het dal draaien we alle roadshots op slopeys, hellingen. We zien ze altijd naar beneden gaan. Equipment moet dus altijd naar boven.
Omdat ik, zoals een geliefd familielid het omschreef, even 'als Oblomov' moest leven en de Himalayas vooral vanuit mijn hotelkamer heb beleefd en de productie tussen de duizelingen door moest doen heb ik nog geen locatie live gezien en ben ik nog geen 2 kilometer van het kantoor verwijderd geweest. Anderen, waaronder buurman Joost, hebben voor mij de trappen bestegen voor overleg, met flessen water, abrikozen, vragen en notities want ondanks het bevel van Charlie Chaplin wilde ik niet naar beneden verhuizen. Het uitzicht vanuit mijn op het dak van het hotel gelegen kamer op de besneeuwde toppen met de wisselende bewolking waren mijn enige referentie met de omgeving en de voornaamste reden van mijn lijden. Het dak van de wereld laat zich niet eenvoudig veroveren. De chaos en grim van Rajasthan ontbreekt, hier is het de macht van de natuur die ons wijst op onze beperkingen. Overmoed word gestraft.

leven

2009-07-22T13:45:00.003+02:00

Aardse zaken zoals budgetten opstellen voor een filmproductie zou je bij het aanschouwen van de omringende landschappen bijna vergeten. Het landschap in het gezicht van de vrouw tekent vele levens. Levens die worden geleefd met wat er is, wat er altijd was en wat er altijd zal zijn. Niet meer en niet minder. Oude en traditionele levensvormen zijn hier nog niet aangetast.
En wij, we cijferen er lustig op los. Ik onderhandel over alle details en probeer het opnieuw in het beschikbare budget te persen. Er gelden inderdaad hogere prijzen hier. Wat hier niet oorspronkelijk vandaan komt of hier is gefabriceerd moet allemaal ingevoerd worden en het transport komt vanzelfsprekend boven op de prijs.
Bij de bank geen ongeregeldheden deze keer, alles lijkt nog steeds onder controle.

Een paar locaties...

2009-07-22T13:16:00.002+02:00

verjaren met de eclips langszij

2009-07-22T06:18:00.005+02:00

Veel sentimenten verbind ik gewoonlijk niet aan mijn verjaardag maar dat ik hoog in Ladakh zit en ook vandaag de langste zonsverduistering van de 21ste eeuw hier langszij zal schuiven is tenminste wel een beetje bijzonder. Een elementaire samenloop van omstandigheden.
Omdat ik nu toch over persoonlijke zaken ben begonnen wil ik graag van hieruit mijn broer Jorrit, die kort geleden met zijn gezin van een wereldreis is teruggekeerd, feliciteren omdat ook hij jarig is nu.
Wellicht proef ik er morgen een 'chang' op, een lokaal huisgemaakt soort bier. Stanzin heeft beloofd er een karaf van mee te nemen. Ben benieuwd hoe dat voelt, alcohol met ijle lucht. Mijn aanvankelijke vreugde dat ik hersteld zou zijn van de hoogteziekte was iets te vroeg gejuicht. Vanochtend om 04.00 uur sloegen de duizelingen weer toe. Ik heb vandaag een Tibetaanse dokter bezocht die mij pillen heeft gegeven, gemaakt van bloem extracten en dit gaat mij helpen, verzekerde zij mij.
Inmiddels hebben we beneden in het hotel een kantoor ingericht en hebben we gister een casting gehad waar we 80 mogelijke vaders en dochters hebben gefotografeerd en door Sander zijn geinterviewd. De chaos zoals we die meemaakten in Jodhpur is hier in het geheel niet aanwezig. Alles verloopt tot nog toe bedaard, vriendelijk en begripvol. Binnen een aantal dagen zal de rust voorbij zijn en zullen alle mogelijke en minder mogelijke details tastbaar moeten worden. Morgen komen Digambar en Urvashi aan en wordt het tijd concreet te worden over vorm en inhoud. De locaties moeten nu worden gekozen. De locale autoriteiten schijnen niet erg soepel te zijn en permissie moet op tijd worden aangevraagd.

22-07-2009 ochtend
De productionele beslommeringen werden verstoord om middernacht local time door een klop op de deur van Mukul. Beneden wachtte mij een grote chocoladetaart, live folkmuziek, slingers en presentjes. Ik was even heel erg jarig! De taart werd weggespoeld met een glas bier waarop ik eindelijk een hele volle nacht heb geslapen,
Een witte Ladakhi bontmuts, een boedhabeeldje, een antiek zilver sigaretten doosje, een t-shirt met de gewraakte route van Manali naar Leh en een handvol bloemen rijker ben ik zonder hoofdpijn wakker geworden. Het ultieme medicijn tegen de tartende hoogteziekte is Tibetaanse natuur pillen en bier. Ik ben er weer.

Nu, op naar de bank. Kijken of dat hier (ook) beter gaat als in Jodhpur. (zie archief)

hersteld - een nieuw begin van hetzelfde en toch anders

2009-07-19T19:59:00.005+02:00

Na nog een paar duizelige nachten is het nu echt voorbij. Ik ben hersteld en we zijn op volle toeren aan het voorbereiden. Mukul, Kawal en Adi zijn veilig maar ook gebroken aangekomen. Sander en Joost zijn twee dagen op locatie bezoek geweest en terug gekomen met een video verslag. Ondanks de vertraging, de slechte start en de ziekte begint nu de zin der dingen zichtbaar te worden. Onwaarschijnlijk mooie landschappen gaan we hier draaien.
De productie schema's zijn klaar, onze agenda tot de nok toe gevuld. Morgen beginnen we met de casting van de vader Sonam en zijn dochter Padma. Heel urgent is nu de locaties te bepalen omdat we voor alles wat we hier willen doen permisie moeten aanvragen. Sinds we weten wat dit voor problemen kan opleveren heeft dat de hoogste prioriteit. Als het goed is hebben we daar eind van de week de besluiten over genomen en kan Sander beginnen met het draaiboek en wij met de logistiek. We zullen behoorlijk wat afstanden moeten afleggen en tussen de draaidagen door moeten reizen met een karavaan crew, cast en Dzo's. Een dzo is een kruising tussen een yak en een koe. Deze speelt een grote rol in dit deel van de bardsongs.
Het is een wat vreemde gewaarwording, 10 dagen geleden kreeg ik in Spanje het bericht dat de film permissie alsnog geregeld was en nu zitten we midden in een vol in bedrijf zijnde productie in een land van Boehdda, yakmelk, nomaden, 10 jarige kloosterlingen met gebreide baseballpetten op en waar je met een auto 50 kilometer aflegt in niet minder dan twee en een half uur.
Woensdag komen Digambar (art director) en Urvashi (costume designer) aan en de week daarop de crew uit Nederland. De samenwerking met de local fixers, Stanzin en Dechen, verloopt goed en aangenaam. Ze maken beiden en samen ook films. Vandaag waren we in hun studio. Ingeklemd tussen de hoge omringende bergtoppen hebben zij hun eigen film cultuur gecreerd. Ze maken hun films in eigen beheer en gaan vervolgens met de film en een projector de dorpen in Ladakh af. Ze vertonen de film voor de lokale bevolking die per persoon 50 roepies betalen. Zo verdienen ze hun investeringen terug om vervolgens de volgende ladahkse productie van de grond te trekken. Ze kennen alles en iedereen in de wijde omtrek. De eenvoud, logica en het ontbreken van ijdelheid, ego en megalomania is een verademing en op zich een film waard..

Nu alle donkere wolken die er boven deze productie hingen grotendeels opgelost zijn denk ik nu dat het een voorrecht is hier te mogen draaien. De omgeving vertelt bijna zijn eigen verhaal en wie weet leren we nog iets van de natuurlijke bescheidenheid hier.

Waar de problemen zich nog gaan aandienen kan ik nu niet voorspellen. Ik ben zo blij dat ik de hoogteziekte heb overwonnen dat er bij mij bijna niets meer stuk kan. We zullen zien....

Jispa - leh

2009-07-18T20:13:00.003+02:00

Manali - Jispa

2009-07-17T17:23:00.001+02:00

hoogteziekte

2009-07-17T16:28:00.006+02:00

Deel 2 van Bardsongs, Father, daughter, Dzo, draaien we in Leh, Ladakh. Leh ligt op 3400 meter hoogte in de Himalayas. Boven de 2500 meter krijgen veel mensen last van de hoogte en hoogteziekte moet je niet onderschatten. Bergen zijn meedogenloos. Als de zee die geeft en neemt kunnen de bergen je ook gevangen en te grazen nemen. Het enige wat helpt tegen hoogteziekte is zo snel mogelijk afdalen.
Om in Leh te komen kan je vliegen en moet je je twee tot drie dagen opsluiten in een hotelkamer, veel water drinken en je lichaam laten wennen. Hoofdpijn, missleijkheid, duizelingen zijn verschijnselen. In ergere mate kan je hersenoedeem of longoedeem oplopen, in coma raken en sterven.
Je kan Leh ook bereiken over land..De Himalayas heeft de hoogste passen ter wereld.
Als je de tijd neemt, goed bent voorbereid, weet wat je te wachten staat en wat de risico's zijn kan je daar voor kiezen.
Sander wilde uit alle macht over land, ondanks mijn onderzoek over hoogteziekte en de meerdere negatieve adviezen naar aanleiding van dit eerder geopperde plan.

Het werd een zeer zware reis, 500 kilometer over onverharde wegen in de regen langs ravijnen en over 6000 meter hoge passen.
Van geleidelijk stijgen is natuurlijk geen sprake als je van hoog naar laag en weer naar hoog gaat met een auto en niet de tijd neemt om te acclimatiseren.
Op het bijna hoogste punt kwamen we tot overmaat van ramp vast te zitten tussen een bulldozer en auto's achter ons op de smalle 'dirtroad' aan de rand van het ravijn.
Ik ben flink beroerd geworden daar op die toppen en dit is nog niet over. Beroerd is niet het juiste woord, ik heb even gedacht het niet te zullen overleven. Het is een onbeschrijfelijke beroerte die mij daar overkwam. Joost, die ook in de auto zat, omschrijft deze laatste dag (van 3 dagen) van de reis als 'de meest verschrikkelijke dag van zijn leven'. Dat is toch niet mis. Ik beken hierbij dat het een zeer angstig moment was daar en ik me realiseerde dat we, verstoken van contact met de mensenwereld of enige vorm van hulp, alleen konden vertrouwen op de genade van de bergen en ons eigen lichaam.

Nu, na een paar dagen in Leh, wat iets lager ligt kan ik langzaam weer wat adem halen. Slapen lukt nog niet erg, insomnia is ook een gevolg van hoogteziekte, maar mijn lichaam geeft zijn verzet langzaam op. Buiten de poorten van het hotel doe ik voorzichtig de eerste wandelingen naar het internet café. Het is tijd de productie, waarvoor we hier zijn, op te starten.

Voordat ik echt ziek werd heb ik een paar mooie foto's gemaakt, want wonderschoon, dat is het wel. Helaas is het internet gebrekkig en is het uploaden van foto's meer geluk dan wijsheid.

Tussen de slaapjes en duizelingen door maken we hier kennis met de lokale crew. Dechen en Stanzin, en vandaag met de man die de making off gaat maken.
Morgen komen Kawal, Mukul en Adi aan. Ze hebben dezelfde route genomen. Na aankomst in Leh heb ik ze het nog afgeraden maar ze waren al onderweg. Het weer is nu wel beter dus ik hoop dat hun ervaring iets minder heftig zal zijn. Naar aanleiding van mijn waarschuwing blijven zij een extra nacht over in een tentenkamp, om acclimatiseren te bevorderen.

2 maanden later

2009-07-11T07:47:00.004+02:00

Het is 11 juli. Gisteravond zijn Sander, Joost en ik aangekomen in Delhi. Bijna 2 maanden later als gepland. De afgelopen periode hebben we steeds op het punt van vertrek gestaan maar steeds opnieuw waren er ongeregeldgeden met de film permissie. Deze is 4 Ministeries, waaronder het Ministerie van Defensie in India, en de geheime dienst langs geweest.
Toen de aanvraag procedure muurvast leek te zitten is er een local mediator ingeschakeld om druk uit te oefenen op de autoriteiten. Met deze mediator heeft het nog een maand geduurd en hadden we onszelf net een deadline gesteld dat deel 2 of ergens anders of later in het jaar zou moeten worden gedraaid. Per slot kan je ook niet eindeloos stand-by blijven staan.
De laatste stuiptrekkingen met deze permissie werden onder andere veroorzaakt omdat er twee verschillende project namen de ronde deden. Stond op de oorspronkelijke aanvraag de werktitel 'Knowledge for life', op latere documenten staat er 'Bardsongs'. De geheime dienst vermoedde daarom dat er illegaal al was gedraaid. Ook omdat we ons de vorige keer na draaien niet hebben afgemeld. Wij hebben nog steeds geen idee waar we ons dan zouden moeten afmelden. Om verdere verwarring te voorkomen zal ik dat de komende tijd uitzoeken.
De mediator in Delhi, de heer Vishwa, wist ons te vertellen dat er bij de genoemde Ministeries nog zo'n 250 film-aanvragen op de kast liggen. Het valt te betwijfelen of deze ooit gehonoreerd gaan worden. Of vertelde hij dat om aannemelijk te maken dat de prijs voor zijn inspanningen 100 % hoger uit zijn gevallen?
Affijn, daar zijn we dan, alsnog en halsoverkop. Er is een moment bij vertragingen dat je niet alles meer stand-by kan laten staan. Mensen gaan verder met hun leven en werk, een nieuwe cameraman zijn beschikbaarheid verloopt, apparatuur word weer aan andere projecten verhuurd en zelf pak je je koffer ook weer uit.
Alles wat je hebt geregeld opdat tijdens je afwezigheid de zaken op het thuisfront goed gaan, verloopt en verloopt nog een keer. Als je dan toch ineens weg moet kan je dus met alles helemaal opnieuw beginnen.
De Indiaase crew is gedeeltelijk intact gebleven. Mukul-1st AD, Kawal-UPM, Urvashi-costume designer en Digambar-art director.
De samenstelling van de Nederlandse crew is gewijzigd. Helaas zijn Bert Pot, Jan Moeskops en Leo Franssen andere dingen gaan doen.
Wij verwelkomen binnenkort Sal Kroonenburg (camera) en Ludo Keeris (geluid) in Leh. En een nog onbekende camera assistent.
Morgen ochtend vertrekken wij met een auto richting Ladakh. We verwachten daar op dinsdag aan te komen.
Hou een oog op de blog! Het zal zeker een enerverende tijd worden.

tussenbericht - laatste nieuws

2009-05-21T10:39:00.007+02:00

Het is 21 mei, onze eigenlijke vertrekdatum voor het tweede deel van Bardsongs "Father, Daughter, Yak". Helaas hebben we twee weken moeten uitstellen omdat de filmpermissie voor Ladakh nog niet binnen is. Omdat Ladakh een politiek gevoelig gebied is gaat de aanvraag niet zoals voor de andere delen van India via Buitenlandse zaken maar via het Ministry of Internal affairs, binnenlandse zaken van India dus.
Daar kan de ambassade in den Haag niet veel aan bijdragen behalve reminders sturen en iedere dag aan mij melden dat er nog geen nieuws is.
Zonder de permissie en de bijbehorende J-visa voor de crew (journalisten visum) kunnen we niet vertrekken. We krijgen geen toestemming om te draaien, geen vergunningen voor locaties, we mogen geen apparatuur invoeren en laat staan hanteren en we kunnen in enorme problemen raken als er iets mis gaat.
De twee weken uitstel is daarom opnieuw een gok.
Ondertussen zijn de voorbereidingen in volle gang en ben ik aan het onderhandelen en corresponderen met de local fixers ter plekke. Dit is nog niet zo eenvoudig want hun vraagprijs voor de service is zo'n 5 keer duurder als in Jodhpur. Men beweert dat in Ladakh alles gemiddeld 2 1/2 keer zo duur is dan in andere delen van India. Alles is schaarser en veel moet worden ingevoerd. Slecht nieuws voor ons budget dus. Dat vergt enig nader onderzoek.
In Delhi zitten Mukul, Urvashi en Kawal met de equiment lijsten op scherp te wachten tot het startsein. Licht, camera en andere techniek moeten allemaal daar vandaan of uit Mumbai komen. Digambar, onze art director heeft zich ook weer beschikbaar gesteld. Dat deel van de voorbereiding is nu een stuk rustiger, we mogen ons verheugen op een deel dezelfde crew wat een vertrouwd gevoel geeft.
Omdat Leh, onze eerste standplaats, op zo'n 3500 meter hoogte ligt moet je tenminste een aantal dagen acclimatiseren als je geen tijd neemt om te stijgen. Beter is de hoogte gaandeweg te begaan. Om die reden hebben we (zo goed als) besloten om per auto met chauffeur vanuit Delhi te reizen. Een reis van ongeveer 3 dagen via Manali over de Taglangpas (5328 mtr). We kunnen dan ook al spullen en onze filmstock uit Delhi meenemen.
Behalve op de permissie is het voor mij wachten op het script, in Amsterdam wordt er koortsachtig aan gewerkt. Ik heb het nodig om de break down te maken en naar aanleiding daarvan het werkbudget. Vanzelfsprekend hebben ook de mensen in Ladakh zo langzaamaan wat informatie nodig. We hebben per slot een beperkte voorbereidingstijd ter plekke en moeten de meeste locaties nog bepalen en opnieuw alle rollen casten. Anders dan in Jodhpur zullen we ons meer verplaatsen omdat het een roadmovie betreft. Sander oppert het idee te draaien in de Nubra vallei (valley of flowers), het laatste deel van Ladakh wat voor de buitenwereld is onsloten. Dit gebied kan je bereiken via s'werelds hoogst met gemotoriseerd vervoer begaanbare pas, de Khardongla Pass. Je hebt er wel weer een speciale permit voor nodig maar deze schijn je in Leh zelf te kunnen regelen. Om daar te mogen filmen moeten we weer onze filmpermissie van de State of India laten zien. Al deze nobele plannen hangen dus af van dit ene papier, waarover later meer.

in de war & de laatste uren

2009-04-12T19:10:00.009+02:00

Iedereen van ons is de afgelopen tijd wel eens, of meer keren, wat 'in de war' geweest. De druk(te), hitte, chaos, mis-communicatie, ergernissen, onverwachte wendingen die er plaatsvonden én van vermoeidheid wellicht. In die omstandigheden moet je jezelf steeds opnieuw forceren het hoofd koel te houden en het juiste besluit te nemen. In de hoop dat dit het grootste deel van de tijd zal lukken...
India is zonder meer een land van grote tegenstellingen. Je kan er van houden en het haten tegelijkertijd. Onze ervaringen in de Oost zijn kleurrijk maar ook zwart - wit. Je eigen gangbare norm moet voortdurend worden bijgesteld en geduld en flexibiliteit worden telkenmale op de proef gesteld. Er zijn verukkingen en er is walging. Het is moeilijk te bepalen wie je vrienden zijn en waar de waarheid ligt.
Op een filmset is het niet anders. Alle onvolkomenheden en conflicten zijn het hevigst op het moment zelf. Wat er van overblijft zal dan ergens in de midden de waarheid vertegenwoordigen. Filmen in India is aldus een vruchtbare bodem om af en toe in de war te raken, of te zijn. En je geduld te verliezen. Door de cultuur - of mentaliteits verschillen die je tegenkomt op en rond de set zijn er dan ook wel kookpunten geweest.
Onderweg naar Delhi, in de auto met Harendrapal, Ajay en een chauffeur kijk ik terug op een bijzonder enerverende periode. Alle geschillen achter ons gelaten stellen we elkaar in de auto grote levensvragen. Tussendoor slapen we een beetje bij. Onderweg drinken we koffie en lunchen we bij een Indiaas fastfood weg restaurant. Af en toe steken er kinderen over op de snelweg of moeten we wachten op een kudde koeien.
Dan belt Sander dat er nog geen bericht van de ambassade is. We hebben daar een verzoek ingediend om onze belichte filmrollen met een transport naar Nederland mee te nemen. Ik pleeg een telefoontje en het antwoord is negatief. De ambassade kan niet meewerken aan transport van film materiaal tenzij ze een officiele opdracht van Buitenlandse zaken in Den Haag krijgen.
Ons materiaal is op dit moment onderweg van Mumbai naar Delhi met Jan Moeskops en Kawal die vanuit Jodhpur de rollen met de trein naar Mumbai hebben gebracht om te ontwikkelen en te scannen. Wat op zich ook weer een avountuur is. Met dank aan Jan die deze missie met (film)blikken maar zonder blozen heeft volbracht.
Sander vertrouwt de koeriersdiensten niet zo en probeert het teleurstellende nieuws ten goede te keren door één van zijn contacten te bereiken in Nederland die misschien wat invloed uit kan oefenen. Als ik ook uiteindelijk aankom in het Ibis hotel en Jan met het materiaal uit Mumbai zich bij ons voegt is het echter nog steeds onduidelijk wat we er mee gaan doen. De enige oplossing lijkt te blijven bij het oude plan dat Kawal zorgt dat het met koerier DHL onze kant op komt.
De laatste uren in India, wat eigenlijk geen India meer is in zo'n Ibis hotel... brengen we wat onduidelijk, besluiteloos en wazig door.
Ik wijt het aan vermoeidheid en nervositeit. Het is over, het is voorbij en over een paar uur vertrekken we naar Amsterdam, via Helsinki. Zonder onze blikken maar wel met het gescande materiaal.

Overigens krijgen we de volgende dag, terug in Amsterdam, het bericht van de ambassade in Delhi dat het transport toch door kan gaan en slaagt Kawal er in de koffer met blikken daar op tijd af te leveren. Eind goed, al goed. Tijd om bij te komen.

2009-04-12T19:03:00.000+02:00

de onttakeling

2009-04-12T17:47:00.007+02:00

Na het laatste shot was zo'n beetje alles voor het laatst. Ineens was de tijd op, waren er de laatste dagen, liepen we op de laatste benen, wisselden we laatste woorden en kwamen we laatste verplichtingen na. Nieuw aan laatste momenten is dat je selecteert wie er in je balboekje komt te staan en welke gebeurtenissen je mee zal dragen. Wat je graag voor altijd achter je laat en waar je nog wel eens een avond dromerig over zou kunnen vertellen, op een later tijdstip, op een andere plaats. Deze selectie uit zeven weken roerig leven, lachen en lijden kwam voor mij in horten en stoten. Ik moest zeven weken kantoor onttakelen en omdat ik het enige lid van het kantoor team was kon alleen ik dat doen. Bergen papier en notities. Het controleren van duizenden bonnen en declaraties. Gewijzigde budgetten en prop en 'production ourchase' lijsten. Afgekeurde rekeningen en het uitzoeken van al dan geen archiefstukken.
Tussendoor nog etentjes met de familie van de bank directeur, die mij naar eigen zeggen kent van een vorig leven en hevig ontroerd door mij was geraakt, een afscheids diner in de tuinen van het Koninklijk zomerpaleis met de locale crew en in allerijl nog eens naar de linnen shop om me toch een pak te laten aanmeten wat ik ook kan dragen in Europa.
Verder, als altijd, de nu bijna rituele laatste betalingen, dankbrieven en betuigingen.

Toen de avond van vertrek, met de nachttrein naar Delhi, er aan zat te komen was ik er nog niet klaar voor. De dag maar ook mijn hoofd én hotelkamer was alsof er een bom was ontploft. Al was het verschil maar enkele uren, ik kon niet anders dan als laatste en alleen het schip verlaten. Harendrapal bood me aan om me de volgende dag naar Delhi te brengen met een auto. Dat voorstel klonk mij als muziek in de oren, het nam de haast weg en het besluit van in daglicht en in mijn eigen gedachten het strijdgebied te verlaten was dan ook snel genomen. 600 kilometer India, op weg naar huis. Dat zou me ook minder het gevoel geven dat ik van een andere planeet uit het niets in Jodhpur was gevallen en er op dezelfde manier weer uit werd 'geflitst'. Bovendien zag ik ook niet uit naar de nachttrein in de collectieve slaap coupés.
Tot 2 uur s'nachts ben ik alsnog bezig geweest de boel op orde te brengen en om 6 uur s'ochtends vertrok ik uit Jodhpur. De eerste etappe naar mijn huis in Zuid Spanje. Het werk zat er nog niet geheel op maar de kilometers door de woestijn, langs nederzettingen en door kleine rommelige stadjes was een mooie brug om vooruit te kunnen kijken en denken. Eerst thuiskomen en dan de voorbereidingen voor de tweede periode treffen. Ladakh, waar de logistiek vele malen ingewikkelder zal zijn. Met de kennis die ik hier heb opgedaan zal ik een aantal zaken zeker anders aan pakken.

de allerlaatste shots

2009-04-05T12:57:00.008+02:00

Het is kalm, heel heet en het waait.
De laatste namiddag en avond draaien we buiten de stad bij het Arna Jharna museum. Een woestijn museum, een culturele broedplaats. Zie ook: http://arnajharna.org Het schijnt dat het Prins Claus Fonds heeft mee gefinancierd dit museum op te richten. Het is zoals altijd een verademing de stad uit te zijn. Ondanks de verzengende hete wind geeft het werken op het plateau achter de lemen hutten een rustige sfeer. Nog een paar uur en we vallen uit elkaar als een mikado spel. Het 'goodby, my friend' en het uitwisselen van (e-mail) adressen is begonnen. De fles champagne dreigt kokend gedronken te moeten worden als Pepi een chauffeur niet gewelddadig dwingt wat ijs uit de stad te halen. De vaart is er uit, zeg maar. Het klinkt goed, de muzikanten op de vlakte. De havikken cirkelen boven de tonen uit. Digambar heeft een gasverdeler gemaakt die afgesteld kan worden zodat het lijkt dat ze rond een kampvuur zitten. Uit de omliggende huisjes worden wat mensen opgetrommeld als publiek. Een paar mensen houden hun adem, en hun laatste rest geduld en energie in. Later na thuiskomst in het hotel hebben we een drank gelag bij het zwembad en waar, hoe kan het ook anders, al snel een aantal mensen onvrijwillig te water gaan.
De Indiers trekken zich terug, de meesten kunnen niet zwemmen en zijn doodsbenauwd dat ze in de woeste handen van de Hollanders komen die genadeloos iedereen te water laten. Tot een echte wrap party komt het niet maar een aantal hebben de volgende dag toch een fikse kater. Als ik ontwaak zijn de licht en grip mannen in hun gammele vrachtwagen al richting Delhi vertrokken. Dan vertrekken Leo en Mukul naar het vliegveld. Langzaam maar zeker dunt het gezelschap uit. Het komt en het gaat, zo'n productie is als een golfslag. Eerst wordt er gestreden, gevochten en geploeterd, dan komen de emoties en de complimenten. Al dan niet terecht. We gaan er voor iedereen met een goed gevoel achter te laten met zo min mogelijk grimmige herinneringen.
Een paar helden zijn er op de lange lijst van mensen die je zoal tegenkomt op film sets bij gekomen, een paar mensen die we gemakkelijk vergeten en een paar mensen voor wie we gewaarschuwd zijn. Zelfs zijn er een paar mensen die je graag op een grijze lijst zou willen plaatsen. Niet toerekeningsvatbaar of absoluut onbetrouwbaar. Toch is dat niet veel anders dan waar dan ook. Film maken blijft mensenwerk.

2009-04-05T12:50:00.000+02:00

recording studio

2009-04-05T09:23:00.003+02:00

De Sakar Kahn family is de groep muzikanten die de muziek in de film maken en zingen. De oude Kahn schijnt ooit nog opnames met George Harrison te hebben gemaakt. De groep reist de hele wereld af. Van Los Angeles tot Parijs, van Amsterdam tot Hongkong. Vandaag zijn ze bij ons en maken we de benodigde geluidsopnames voor de tweede keer waarna we de filmopnames gaan doen. Op onze laatste draaidag. Het is allemaal niet eenvoudig geweest om dit voor elkaar te krijgen maar Adi uit Jaipur (van de eerdere studio) die de coordinatie op zich heeft genomen lijkt het redelijk onder controle te hebben.
We zitten in de studio om de eigenlijke 'bardsong' op te nemen. Ik moet mee om te betalen, wat is nieuw, en Leo komt mee om het resultaat te copieren voor op de set de volgende dag. Het plan is dat we de film-opnames semi-live gaan doen. De studio is op de vierde etage van een onwaarschijnlijk stinkend gebouw. Ook in de studio zelf overheerst de lucht van zweet, stof en urine. We moeten een tijd wachten omdat het laatste spoor met de castagnetten nog moet worden opgenomen. Ik heb een zwak voor gepassioneerde muzikanten, componisten en dirigenten en geniet even van het virtuoze geklepper. Terug op aarde voldoe ik de rekening en wacht de rest van de tijd voor de deur van dit ongelofelijk smerige gebouw. Ik zit daar vooral op te zien tegen de laatste moeizame onderhandelingen, tegen de altijd om mijn hotel kantoor zwermende mensen de iets van me willen. Ik verlang naar een paar uur wegduiken in een film, of naar een koele boswandeling. Maar ook deze verpeinsde tijd verstrijkt in het stadsgewoel en tussen de scharrelnde koeien op de stoep. Leo en Adi komen naar beneden en we keren terug naar het hotel.
Met de resultaten van de opnames lijkt iedereen content. We gaan naar de laatste draaidag toe.

Payday

2009-04-01T08:46:00.012+02:00

Het is tijd om de crew en cast te betalen. En de castingdirector, de camera en de kamelen mannen en de hotels, de maaltijden, de walkie talkies, de extra services en alles wat er nog allemaal achteraan komt.
Dan hebben we nog twee dagen te gaan incluis een extra dag met de muzikanten die de film als het ware vertellen met een speciaal gecomponeerde song.
Het einde nadert nu voelbaar. Voor een aantal niet gehaalde shots moeten we de ontbrekende locaties nog zoeken. De tijd dringt, het is gebleken dat niet iedere locatie even gemakkelijk en veilig is en de spanning stijgt onder de locale gelederen. We lopen met zijn allen op de laatste benen. We besluiten een draaidag over te slaan en deze dag te gebruiken om de laatste puntjes op de i te zetten. De aandacht verlegt zich nu naar de rekeningen. Ik maak alle betalingen gereed volgens de contracten. Het geld gaat in envelopjes met de kwitanties. Tegen het einde van de dag heb ik de betalingen van de technische crew zo goed als achter de rug en is de locale crew aan de beurt. Als ik naar buiten ga om ergens wat te eten krijg ik bijna een handgemeen met Harendrapal die mij meldt dat iedereen erg ongerust is over de betalingen, Er dus blijkbaar geen vertrouwen is. Ik laat weten dat ik baas over mijn eigen tijd ben en ik later terug ben om de rest van de betalingen te doen. Het wordt een enorme rel waarbij Sander als uitlaatklep word ingezet en ik van alles naar mijn hoofd geslingerd krijg. Later blijkt dat Harendrapal iedereen verbiedt direct geld van mij aan te nemen. Het is een machtsspel en Harendrapal kan het wederom niet verdragen in het stof te moeten bijten.....voor een vrouw? Gezichtsverlies? Controle kwijt? Of het mislopen van commissie.. Vanzelfsprekend worden alle betalingen de volgende dag gedaan en betaal ik zelfs iets meer, reken ook de benzine van de brommertjes af en geef een perdiem bedrag voor de dagen dat ze onderweg wat hebben moeten eten.
Eén rekening betaal ik nog niet. Het is de rekening van Mahender, onze casting director en animal handler. Voor dat we begonnen met draaien hebben we een aantal tarieven afgesproken. Figuranten voor de achtergrond en edelfiguranten die prominenter in beeld zijn en de prijs van kamelen en andere dieren. Op het overzicht wat ik ontvang staan tarieven vermeld die we nooit hebben besproken. Onder andere is er een categorie 'Royal Family' die dubbel zo duur zijn als 'gewone' figuranten. Van Royal Family is geen sprake..wij Nederlanders maken geen onderscheid in kaste. Er is ook een categorie theatre artists die zelfs nog duurder zijn. We hebben echter nooit om theater artiesten gevraagd en iedereen kan wel zeggen dat hij professioneel acteur is. Ook rekent hij huur voor de kamelenkar die we notabene zelf hebben laten bouwen door onze art director. Ik breng alle bedragen terug tot de afgesproken 'rate' en stuur de rekening terug met de mededeling niet verder te willen discusseren of te onderhandelen. Ik ben er wel klaar mee. Mijn tegen voorstel word geaccepteerd en daarmee is het laatste grote bedrag voldaan. De rust en de verstandhoudingen zijn hersteld. Met Harendrapal komt het goed omdat ik hem een raadzame en vriendschappelijke e-mail verstuur. Letterlijk laat ik hem weten dat hij moet oppassen voor te grote 'desire of power' en dat hij zijn integriteit moet bewaken. En dat we allemaal soms bescheiden moeten zijn en moeten openstaan om te leren en voor de inbreng van anderen. Het werkt, ik ontvang een emotionele sms en onze vriendschap is hersteld. Na zeven weken intensief samenwerken vind ik dat belangrijk. Nu kunnen wij elkaar over een paar dagen omhelzen en in stijl afscheid nemen.

2009-03-30T10:45:00.001+02:00

de eerste vrije dag

2009-03-30T10:14:00.005+02:00

Vrije dagen bestaan eigenlijk niet in mijn functie maar wat was ik blij dat ik werd overgehaald mee te gaan naar buiten de stad. Voor het eerst in bijna 7 weken een paar uur zonder verkeergeraas, platgewalste ratten, duwende menigtes en luchtvervuiling. Even niet gevangen in het hotel kantoor om de één na de andere kwestie op te lossen of te beantwoorden. Weg van de lijst te doen die maar niet korter lijkt te worden. Er uit! Vandaag beleefden we een dag van oude tempels, wiegend op een kameel over de zandduinen, uitbuiken onder een parasol na de lunch, ontspannen gesprekken en een onverwacht opium ritueel midden in de woestijn. Een verademing.

hoogspanning en laatste loodjes

2009-03-30T09:13:00.004+02:00

De dagen op de set zijn hectisch. De nimmer aflatende menigte die niet op afstand is te houden, het aanhoudende getoeter en andere stadsherrie, de enorme hoeveelheid smog waar we de hele dag in staan en de per dag steigende temperaturen maken de dagen lood-zwaar.
De sets zijn gegroeid, wat eenvoudig leek blijkt complex te zijn geworden en een aantal buurten waar we in draaien zijn ronduit grimmig. Als de manier van draaien en de communicatie daaromtrent ook niet altijd even helder is kan dat leiden tot kleine en grote explosies en confrontaties. Ook binnen de hoogste gelederen. Onze Nederlandse crew is natuurlijk vlak voor draaien aangekomen en veel mogelijkheid tot inhoudelijk voorbereiden was er niet. Sander heeft het shootingscript in zijn hoofd en dat zorgt wel eens voor verassingen op de set. S'avonds is iedereen uitgeput en zoeken de verhitte gemoederen even lucht op het grasveld voor het hotel en word nog slechts het aller noodzakelijkste gedaan en besproken. We draaien vele malen uitgebreider dan wat er op papier staat en gezien de eerder vermelde chaotische omstandigheden is het een wonder dat er iedere avond weer een aantal gevulde filmblikken aan de stapel worden toegevoegd. Het is daarentegen geen wonder dat de omstandigheden af en toe leiden tot (hoog) spanningen. Tegen zulk een gemoeds geweld is niemand langdurig opgewassen. Ondanks alles is de sfeer buiten dat toch wel goed en de samenwerking met onze Indiaase collegé voornamelijk aangenaam. Er word ook nog wel eens gelachen op en rond de set.

Omdat de recording van de muziek 6 weken geleden in Jaipur niet naar tevredenheid is gelukt doen we dat over in Jodhpur. De muzikanten komen vanavond aan en de opnames zullen op 1 april plaatsvinden waarna we op 2 april, als het goed is, de filmopnames doen met deze muzikanten. Dat betekent een extra wacht en draaidag voor iedereen. Dat zal dan echt onze laatste draaidag zijn dus ben ik inmiddels aan alle afhandelingen en het boeken van de diverse reizen begonnen.
Er is licht aan het eind van de tunnel. De vermoeidheid slaat toe. De laatste loodjes.

Een spiritueel bank bezoek

2009-03-28T08:52:00.004+01:00

Het geldprobleem is werkelijk op zijn hoogtepunt, of dieptepunt als je het anders uitlegt. De cash uitgaven rijzen de pan uit en de stapeltjes bankbiljetten die ik dageijks uit de bank automaat kan halen is niet voldende. Bovendien heeft de crew nog geen enkele betaling ontvangen ondanks dat dit wekelijks dient te gebeuren. Naar Delhi afreizen is geen erg aantrekkelijk maar ook geen erg veilig plan. We maken een afspraak met de plaatselijke bankmanager. We hebben nu zoveel tegengestelde berichten en adviezen gekregen dat we het nu wel eens uit de eerste hand willen horen.
De aanvankelijke arrogante houding van de man in kwestie biedt ons niet veel hoop. Wel word er met 'onze' bankman in Delhi gebeld en we krijgen de man zo ver dat hij ons laat weten dat hij de cheques die in aantocht zijn zal goedkeuren voor verzilvering. We hebben er in ieder geval een contactpersoon bij. Bij het verlaten van de kamer nodigt hij ons uit voor een ander gesprek. Hij zegt dat we na dat gesprek anders tegen het leven aan zullen kijken. Sander moet verstek laten gaan in verband met zijn noodzakelijke aanwezigheid op de set maar ik maak een afspraak voor de volgende ochtend 11.00 uur.
Belangrijke contacten moet je per slot van rekeningen goed onderhouden. Ik vermoed een nogal ijdele kennisoverdracht van deze man.
Ik ben als afgesproken ter plekke en tref de man alleen in zijn kantoor aan. Hij kijkt me peinzend aan en stelt me een aantal vragen over hoe ik tegen het leven aan kijk. Wat ik wil met het leven en waar ik volgens mij zelf sta in het leven. Ik antwoord zonder schroom. Dicht bij mezelf blijven, neem ik me voor. Na een korte stilte zegt hij me dat er niet veel mensen zijn die op alles het goede antwoord geven en hij kent mij een hoge levenswijsheid toe. Dan komt er pen en papier aan te pas en hij schets mij een pyramide met de 7 levensfases. De onderste laag krijgt het cijfer 1 en behelst het grootste deel van de mensheid. Zij leven slechts omdat ze niet dood zijn. Laag 2 zijn de egoisten en de oplichters, laag 3, die dus weer iets minder in aantal zijn, zijn de mensen die enige educatie hebben genoten maar alleen handelen uit zelf behoud, hebberigheid en ijdelheid. Ook van deze laag houden de goden niet. Laag 4 zijn de mensen die zich al iets meer bekommeren om hun naasten en niet alles doen om alleen zichzelf te verrijken. Deze mensen hebben nog een lange weg te gaan maar hebben de kansen hun ogen, oren en tong voor het goede te gebruiken. Laag 5, weer hoger in de pyramide en minder in aantal zijn goede mensen. Zij zijn van een spirituele standing en gebruiken daadwerkelijk de gaven die ze van de goden hebben meegekregen. Zij hebben ook de mogelijkheid nog hoger in de pyramide te komen. En zo gaat het verder tot in het puntje van de pyramide. Bij 7 ben je dicht bij god en zal je het goede doen en het goede achterlaten op deze aarde als je bent heengegaan. Je bent belangrijk voor het welzijn van de wereld. Over mij zegt deze naar eigen zeggen helderziende bankdirecteur dat ik zeer hoog in de pyramide zit en zelfs morgen, of tenmiste op zeer korte termijn, nog een trede hoger kom. Hij roept er nog iemand bij aan wie ik word voorgesteld als een wijze vrouw met hoge spirituele krachten. Ik laat dit alles maar met rechte rug over mij heen komen. Wat het allemaal betekent zal dan ooit wel blijken.
Wel, de volgende dag ga ik met de cheques die almaar voor problemen zorgden naar de bank en zonder enig probleem, zelfs zonder mijn paspoort of wat dan ook te laten zien krijg ik zomaar een miljoen rupees mee. Inmiddels zijn ook mijn multi city cheques aangekomen en lijken mijn problemen tot het verleden te behoren. Vooralsnog ben ik geprezen met mijn positie in de pyramide.

even voorstellen: Digambar

2009-03-28T08:35:00.003+01:00

sets

2009-03-28T06:00:00.004+01:00

Aanvankelijk leek het er op dat we zouden draaien met wat er is. Een art director zou hooguit wat sets moeten dressen en bij de 'briefing' was dat ook degene die we zochten, een set dresser met visie. We zouden de locaties minimaal aanpassen. Het (laten) bouwen van de extra smalle kamelenkar was eigenlijk het grootste item. De figuratie zou wat worden aangkleed met wat ze zelf mee brachten, wij zouden wat extra doeken en sjaals bij ons hebben om wat aan te passen. Niets van dit is minder waar. Gaandeweg zijn de sets gegroeid, de figuratie vertienvoudigd en de hoeveelheid dieren en voertuigen verdubbeld. Alle 150 figuranten zijn op doorpas geweest en voor iedereen zijn er kostuums gefabriceerd.
We hebben enorm geluk met de costume designer en de art director. Digambar, de art director verzet bergen, samen met wat lokale assistenten. Je ziet hem nooit zweten, je hoort hem nooit klagen. Hij blijft altijd rustig en levert set na set uiterst gedetailleerd op. Winkels, markten, veemarkten, traffic jams, crematies, special effects met kanonnen, handgemaakte rook op de set. Hij draait zijn hand er niet voor om. Zelfs als de locatie pas een dag voor draaien bekend is staat de set er zoals besproken. Thank you Digambar!

chaos en corruptie

2009-03-26T19:17:00.006+01:00

De dag van onze begin en eind scene, de verkeersopstoppingen. De eindscene van deze draai dag was een - bijna- vechtpartij in het hotel met de locatie assistent, of wie het ook moge zijn. De man die blijkbaar alle contacten in de betreffende wijk onderhoudt. Dat ligt hier preciar, bleek opnieuw vandaag.
Dat het een moeilijke dag zou worden wisten we al. De hoeveelheid figuranten en voertuigen, de omstanders, de smalle straten die we toch niet mogen blokkeren. De wetenschap dat we onze set's met geen mogelijkheid gesloten krijgen en er altijd en overal mensen op onze lip staan.
Om dat enigszins onder controle te krijgen werd mij geadviseerd tenminste 15 politie agenten in te schakelen. De buurt zou zijn ingelicht. Het werd een dag van relletjes en opstootjes. mannen die dreigden met stenen te gooien, een kudde wilde koeien die op ons werd afgestuurd en mannen met cheque boekjes, heel veel cheque boekjes. Opstandige buurtbewoners en brommer-rijders die dwars door ons beeld heen bleven rijden. Dat alles zonder de ingehuurde politie, zonder coordinatie, zonder road of shot blockers. het was een godvergeten chaos. De cherry picker die we inhuurden bleek halverwege de dag nog een tweede maal betaald te moeten worden en na het eerste opstootje poetste ook Harendrapal de plaat.
Ondertussen op de hellende straten de voertuigen, van kamelen karren tot fietsers, kleine meisjes op ezels tot volgeladen handkarren in de brandende zon. Ondanks dat de permissie geregeld was moesten we voor de lieve vrede nog eens 7.500 ruppes betalen voor een nieuw onduidelijk papier. Er bleken ineens twee gangs met elkaar te strijden om ge-inde onkosten en winkeliers kwamen woedend verhaal halen.
Met hangen en wurgen hebben we aan het eind van de dag toch de belangrijkste shots. En toen kwam de rekening.
Ik zat in de auto halverwege het hotel. Of ik contant 86.000 Rupees (zo'n 1.300 euro) wilde komen brengen. Voor bemiddeling, assistentie, social wellfare, donaties aan tempels, politie bijstand, mediators en afkoop van winkels. Ik moet dus betalen aan de mensen waarvan we de hele dag last hebben gehad en aan diegenen die we zo hard nodig hadden maar er niet waren.
Niet slechts mijn beroepseer maar ook mijn gevoel van rechtvaardigheid raakt hierdoor een enig van streek. God is Geld en Geld is God. Zonder vorm van onderhandeling en transparantie kan ik natuurlijk niet akkoord gaan. Kom maar met een lijst van werkelijke kosten naar het hotel, opper ik.
Ik wil graag iedereen betalen, genoeg doen voor wat ze voor ons hebben gedaan. We komen natuurlijk niet alleen iets halen maar ook iets brengen. Zo gaat dat nu eenmaal. Deze lijst, daar lusten de honden geen brood van en laat wederom zien dat rijken rijker worden en de armen worden afgescheept met een slaven loon. Ik weiger ten eerste de politie te betalen. Ze waren er niet. Ik weiger ook een mediator 10.000 Rps te betalen alleen omdat hij macht (en geld) heeft. Op de lijst staan 10 winkels die schadevergoeding willen maar in de hele straat zijn er maar 3. Ook staan er 6 'helpers' op de lijst. Ik was een roeper in de woestijn toen we ze nodig hadden. Ik houd voet bij stuk. Ik haal Mukul, onze 1st AD erbij als getuige en dan vallen er bijna klappen. Bert komt zijn bed uit en het hotelpersoneel staat voor de deur.
Het gesprek daarna duurt tot middernacht en de uitkomst is dat ik zelf een voorstel ga doen wat ik de dag waard vond. De volgende dag reduceer ik de bedragen tot een acceptabel bedrag en zet dat op papier. Ik laat het ondertekenen en betaal onder voorwaarde dat alle bedragen op gelijkwaardige wijze worden uitgekeerd en ik daarvan een bewijs krijg. Plus dat ik vanaf nu van te voren hoor wat de kosten en 'smeergelden' zijn en ik zal per dag worden voorgesteld aan de ontvangers van die gelden.
Wonderlijk genoeg is daarna de vrede geheel weergekeerd en hebben we een betrekkelijk rustige en beheerste achtse draaidag waarvoor ik aan het eind een tiende van de dag daarvoor moet afrekenen.
Op de locatie waar we draaien kunnen geen auto's komen en moeten we vanaf de Clocktower (de grote markt) verder met de Tjuktjuk. Harendrapal drukt ieder op het hart dat dit 20 Rupees kost. Ik stap uit en moet er 40 afrekenen. Ik had een zware avond, ben er nog wat van overstuur en nu dit weer. Het gaat niet om de bedragen maar het is heel vervelend voortdurend, in het klein én groot als een melkkoe te worden gezien. Ik betaal 20 en loop weg. Het duurt even voor ik mijn humeur weer op orde heb. Het is voortdurend en steeds opnieuw de juiste vorm zoeken. Het is één grote weegschaal van nuances. Ik laat me alleen oplichten wannneer ik dat zelf wil. En dan sta ik erbij en kijk er naar en lach er om. En grenzen moet je zelf bepalen hier.

silence please!

2009-03-26T19:10:00.002+01:00

2009-03-26T18:43:00.004+01:00

In een toeterende, fluitende, zoemende en roerige stad kan het synch opnemen van geluid best lastig zijn. Er is nogal wat te doen geweest over het vinden van de juiste persoon. Immers, we moesten en zouden met een Indiaas geluidspersoon werken. Het leek handig in verband met de taal en ook gezien het beperkte budget de beste oplossing. Diverse opties zijn in de voorbereiding de revue gepasseerd. Het bleek dat je hier nooit een geluidsman inhuurt maar - wederom- een geluidsteam welk bestaat uit tenminste drie personen. Bovendien moet je apart de apparatuur inhuren en hebben ze niet veel ervaring met synch geluid. Invliegen, riep ik op één van mijn verhitte momenten. Leo kwam (gelukkig). Leo is voor de Indiase crew een bezienswaardigheid. Hij komt alleen, doet alles zelf en heeft ook verder niemand nodig. Mukul, Kawal en de andere redelijk ervaren film mensen hebben groot respect. Ze hebben zoiets nog nooit gezien. Ik ben trots op 'onze' Leo. Onverstoorbaar. En dat midden in het oorverdovende stadsrumoer van een gemiddelde Indiaase stad.

top off the hill

2009-03-24T19:07:00.005+01:00

Top off the hill betekent dat we halverweg de draaidagen zijn. Nu is dat niet zo'n enorm grote overwinning want het zijn er maar 12 maar toch gaan we vanaf vandaag naar het einde toe. Het cash probleem is nog steeds niet opgelost en begint nu nijpend te worden. Juist omdat het einde nadert en mensen die geld van ons krijgen zenuwachtig beginnen te doen. De caterer, die kookt voor de Indiaase crew, dreigt het werk te staken. De betaaldatum voor de crew is ruim overschreden, de figuranten moeten worden uitbetaald en ons hotel, waar we ook eten, begint te morren. Het is tamelijk onplezierig. Als het goed is komen er nu multi city cheques aan die met de handtekening van de bankdirecteur hier een groter bedrag dan de gebruikelijke lmiet zouden vertegenwoordigen. Deze cheques moeten uit Delhi komen. Als dit allemaal toch niet lukt zal ik zelf naar Delhi moeten om al het geld van de bank te halen en met een koffer en body guard terug naar Jodhpur te reizen. Dat betekent een nacht heen in de trein en een nacht terug in de trein. 24 uur onderweg. Met alle risico's van dien. Met dit geld kan een gemiddelde Indier zo'n 7 jaar leven.
Ondertussen moeten we vandaag de twee traffic jam's draaien en krijg ik zojuist het bericht dat het op de set is vastgelopen. Er zit geen beweging in vanwege verkeer en omstanders. Ik ben onderweg! (niet dat ik kan garanderen iets aan de situatie te kunnen doen...maar wie weet)

oproer en nog meer toeschouwers

2009-03-23T14:07:00.010+01:00

En toen kwamen we in de stad, de oude stad. Pas geleden is er een Bollywood film opgenomen in het fort en het rumoer gaat dat bij onze shoot een beroemde ster betrokken is. Het pleintje waar we willen draaien stroomt vol. We draaien er s'nachts omdat het overdag te druk zou zijn. Koortsachtig spannen we een touw om de plek waar onze apparatuur staat en roepen meer politiebijstand in. Mensen drommen hier, drommen in de zin dat persoonlijke ruimte niet bestaat en op elkaar geplakt staan ze op ons geplakt. Het beneemt ons de ruimte en de adem. Het touw biedt al snel niet genoeg weerstand. Voordat we het licht en de locatie aanpassingen gereed hebben breken er hier en daar onregelmatigheden uit en ziet het er naar uit dat we de straat nooit leeg en laat staan stil krijgen. Er bestaat zelfs het gevaar dat er relletjes uitbreken. Joost moet zijn excuses publiekelijk aanbieden omdat hij als buitenlander een groep mannen verzoekt iets naar achter te gaan. Het wordt steeds luidruchtiger op het plein. Bert, die vandaag ook nog eens lijdt onder de Indiaase onwel ziekte, ziet het somber in. Aanvankelijk doe ik zelf nog een dappere poging om mensen met rede te benaderen, de politie loopt wat te fluiten en zwaait met lange stokken, het locatie manangement rent hulpeloos heen en weer, niets helpt.
Ik stel voor het gerucht te verspreiden dat we opbreken en niet zullen gaan draaien. Als dat de ronde doet grijpen een aantal buurt-oudsten in en ineens is ons shot veld zo goed als leeg. Stil gaan we het de hele avond niet krijgen. Leo blijft met de kiezen op elkaar geluid opnemen maar gejoel blijft ons parten spelen. Als de menigte er achter komt dat we niet meer doen dan een man van de straat plastic laten rapen en er een kameel wat heen en weer drentelt druipt het grootste deel af. Het is na twaalf uur en de laatste shots kunnen we in betrekkelijke rust maken. De laatste scene moeten we laten liggen. We hebben veel tijd verloren.
We zijn gewaarschuwd. Dat gaat een spannende week worden in de stad.

toeschouwers

2009-03-23T12:36:00.004+01:00

Vrouwen zijn traditiegetrouw niet bij crematies aanwezig. Bij deze ge-ensceneerde rouwplechtigheid stroomt echter een ongekende hoeveelheid vrouwen toe. De vrouwen zijn het meest kleurrijke schouwspel in India in mijn ogen. We zien ze zo weinig en waar we komen werken alleen mannen. Heel spaarzaam werken er vrouwen in hotels, kantoren, restaurants of winkels. Als zijnde vrouw binnen deze crew lachen ze mij toe, soms fluisteren ze wat met elkaar maar vooral kijken ze naar me als kom ik van een andere planeet. Wat in zekere zin ook zo is, natuurlijk.

De crematie

2009-03-23T11:43:00.003+01:00

Na de oorlog die uitbreekt in het script hebben vele jonge mannen het leven gelaten en rouwt de stad. Voorafgaande aan de crematie van een aantal oorlogslachtoffers is er de processie. De locatie voor deze scene is ons ontvallen omdat de mensen in de stad dat zien als onheil en we de toestemming en medewerking niet verkrijgen.
We draaien de scene nu in het Koninklijk badhuis, hijsen de kameel met de kar de trap op en draaien de stoet tussen de pilaren. Het lijk door 4 mannen gedragen. Het ziet er sereen uit. Klaagzangen galmen. Tijdens magic hour onsteken we de vuren voor de crematie. Het licht is vergankelijk dus moeten we snel werken. Bij ingevallen avond dineren we voor het laatst buiten de stad. Vanavond beginnen we de nachtscenes. Op dat moment weten we nog niet wat ons te wachten staat.....

plastic factory en losgeslagen kamelen

2009-03-23T09:47:00.011+01:00

De spanningen van de eerste dag zijn voorbij. Behalve dat het onmogelijk blijkt de set te isoleren en een structuur te creeren waarbij we de ruimte en de rust hebben om te werken wennen we allemaal aan de omstandigheden en aan elkaar. Er wordt waarachtig hard gewerkt en met de middelen die er zijn komen de scenes stukje bij beetje in het blik. Vriendschappen zijn hersteld en zelfs Kawal laat zich van de beste kant zien. Bij de laatste scene van vandaag moet Ravi de kamelenkar de toegangspoort van de plastic factory insturen. Onze hoofdrolspeler kan echter in het geheel niet omgaan met de kameel en tot 8 keer toe loopt hij voorbij de poort rechtdoor. De drukke weg waar we staan moet steeds worden afgezet voor het shot. Uiteindelijk nemen we een andere kameel en laten we Ravi naast de kameel lopen in plaats dat hij op de kar zit. Vlak voor de zon achter de bergen plastic verdwijnt staat het er op.
Ondertussen is onze moederkameel met haar baby afgelopen nacht ontsnapt en aan de wandel gegaan. De eigenaar schijnt zich een stuk in de kraag te hebben gedronken en heeft de kameel uit het oog verloren. De hele dag zijn er mannen in de wijde omgeving aan het zoeken geweest. Vlak na zonsondergang komt een verhitte animal handler vertellen dat moeder en kind zijn gevonden in een naburig dorp. Onze tweede dag met de baby kameel over een paar dagen is voorlopig veilig gesteld. Nu lijken de gebeurtenissen op en rond filmsets wel vaker op een klucht, hier in India is het "kluchtgehalte" wel erg hoog.

positieve berichten

2009-03-22T12:55:00.003+01:00

Het is tijd om ook eens wat positieve berichten te plaatsen. Ondanks dat we regelmatig geconfronteerd worden met de meest eigenaardige taferelen (maar alles went) zijn er ook dingen die binnen de manier van werken hier toch op de pootjes terechtkomen.
We zijn op draaidag 5 aangekomen. Zonder verdere kleerscheuren. Niet zonder avonturen overigens waarover morgen meer.

(door) draaien in India

2009-03-20T19:26:00.005+01:00

Na alle spanningen van de laatste dagen voor draaidag 1 komen we niet geheel (of geheel niet) uitgerust aan op de set. In de vroege ochtend. De avond ervoor heb ik een weddenschap afgesloten over het tijdstip van het eerste shot. Al snel blijkt dat ik deze weddenschap heb verloren en mijn inzet was dat ik een week niet zal roken. Dat verder terzijde maar het schetst dat de sfeer redelijk goed was. Tot aan de lunch van de eerste dag.
Op het callsheet staan de mensen vermeld die worden geacht op de set aanwezig te zijn. Incluis figuranten, chauffeurs en extra werkkrachten. Nu is het inmiddels bekend dat niets en niemand alleen komt maar de strijd hier tegen voer ik al vanaf de dag dat ik voet op Indiase bodem zette en ik kreeg dat redelijk onder controle. De lunch nuttigen we deze dag tussen de pilaren van het koninklijk badhuis, midden in de woestijn. Een schaduwrijke plek in de verder gortdoge en zinderend hete vlaktes. We eten op kleden op de grond. De Indische crew en cast eten uit kartonnen doosjes en plastic kuipjes. Wij hebben onze eigen catering met oog op de gezondheid. Na afloop van de lunch liggen al die 60 doosjes en 180 bakjes en bekertjes verspreid in de hele omgeving. Ik laveer al een ruime maand door het vuilnis en het is mij een doorn in het oog dat onze eigen set in een MUM van tijd ook op een vuilnis belt lijkt en zeg daar wat van. Een berisping van een vrouw kan een man niet verdragen en Harendrapal, die bang is om gezicht te verliezen, begint ten overstaan van iedereen enorm tegen mij te briesen. Ik ben ineens weer 'Madam' en een stroom verwijten volgt. Waar hij dan toch de mensen vandaan moet halen om dat op te ruimen. De productie heeft het al zo druk en ze zijn maar met zo weinig en moeten daarom alles zelf doen. Het is allemaal mijn schuld dat er geen SPOTBOYS zijn. Spotboys zijn jongens die voor een grijpstuiver voor iedereen rennen en het 'vuile' werk opknappen. De sjouwers, de waterdragers, de vuilnisopruimers. Ik werp tegen dat je ook als locatiemanager gewoon kan zorgen dat er genoeg vuilniszakken hangen en je er iedereen op kan wijzen dat deze bedoeld zijn om afval in te doen. Er is dan helemaal niemand nodig om over 100 meter verspreid vuil te rapen. De productie op de set bestaat uit 5 man, er zijn nog 12 chauffeurs, er zijn mensen van de locatie die voor 300 rupees per dag na afloop opruimen. Er komen ongevraagd en onaangekondigd 4 assistenten met de animal handler cq figuratie begeleider mee, ik begrijp niet waar hij het over heeft. Bovendien accepteer ik deze publiekelijke opvoering niet en ik snoer hem de mond. Samen met Emanuel en Floor stop
ik demonstratief al het vuilnis rondom het badhuis in een tiental vuilniszakken. We worden van bovenaf aangestaard door een rij mannen. Dit hebben ze nog nooit gezien. De baas die het werk doet van de allerlaagsten, de untouchables. Op het callsheet van de volgende dag noteer ik een straf clausule. 100 Rps per delict, het op de grond gooien van afval. Ik herhaal vervolgens dat ik iedereen wil kennen op de set en alleen mensen die op het callsheet staan vermeld toegang hebben tot de set. Harendrapal en ik maken het pas de volgende dag weer goed. Ik moet mij van mijzelf maar eens een dagje hautain en autoritair gedragen. Het vuilnisprobleem is voorlopig opgelost. Bij de volgende lunch hangen er twintig zakken.

draaidag 1

2009-03-19T21:10:00.003+01:00

Waarvan later verslag. Tranen, bloed en harde woorden zijn er reeds gevloeid. Over gelijkenissen, verschillen, ego's, mannen en vrouwen. En hoe het eeuwige Indiaase vuilnis ons ook op de set parten speelt.

moeder en kind

2009-03-19T21:05:00.001+01:00

blackmail & hoog spel

2009-03-19T20:36:00.010+01:00

In het verhaal wat we vertellen komt de geboorte van een kameel voor. Het toeval zou te groot zijn dat we dat werkelijk kunnen draaien dus zijn we al een tijd op zoek naar een pasgeboren baby kameel die we voor het betreffende shot in het struif kunnen dompelen en op kunnen laten staan. Wat zoiets zou moeten kosten had ik al doorgekregen op de eerste dag na aankomst en dit heb ik als zodanig zonder veel onderhandelen opgenomen in het werkbudget. De prijs leek mij alleszins redelijk. De middag voor de eerste draaidag, waar de baby kameel al meteen in op moet treden, worden de prijzen ineens ver-tien-voudigd. Het is niet gemakkelijk te vinden, het komt van ver en we moeten ook betalen voor de dagen die tussen de draaidagen in liggen. Dat het dier met zijn moeder mee moet komen en er transport aan te pas komt neem ik voor lief en bemidddel een extra bedrag voor bijkomende kosten. Even later krijg ik het bericht dat er zelfs nog meer moet worden betaald omdat de -onbekende- eigenaar niet akkoord zou gaan. We hebben het hier over een onheus bedrag, bijna een jaarinkomen van een kamelendrijver. We kunnen niet terug, we zijn afhankelijk.... denkt de animal handler die behalve zijn salaris ook nog een flink bedrag van het overeengekomen bedrag in zijn zak steekt. Ondanks dat ons nog een paar uur rest besluit ik voor de eer te bedanken. Ik ervaar het als chantage en eens toegegeven zal ik de rest van onze tijd hier doelwit blijven van zulke acties. Ik blaas de deal af waarna ik ogenschijnlijk rustig afwacht. Ik kondig aan een andere animal handler in te schakelen en laat de tijd voorbij glijden. Ook de eigenaar van onze plastic factory verdubbeld zijn prijs naar 100.000 rupees. Dat zijn zo'n 1.600 Euro's om een middag op een berg plastic te mogen filmen. Dat dacht ik dus niet. De uren worden steeds spannender. De animal handler zwicht voor mijn stijve poot. Onze kamelen komen gewoon voor een redelijke prijs met vier gelukkige eigenaren. Want geluk komt nooit alleen. De animalhandler buigt vandaag iets minder overdreven voor me. Voor de plastic factory vinden we op het laatste moment een andere locatie. So far so good. Op naar de volgende verassing.

vlnr locatie, camera, 1st AD

2009-03-19T20:29:00.003+01:00

2009-03-19T20:22:00.003+01:00

last minutes before

2009-03-19T19:53:00.005+01:00

De laatste dag voor draaien. De crew uit Nederland is aangekomen. De D.O.P. Bert Pot, de camera assistent Jan Moeskops, geluids man Leo Franssen, onze kok Pepi Mensink en de zoon van Sander Francken hebben hun intrek genomen in Polo Heritage Hotel. Hoewel ik er natuurlijk al even schrap voor stond gaat alles nu in een stroomversnelling. Er is geen tijd voor de nieuwkomers om werkelijk te landen in Jodhpur. We moeten voordat we op de set staan alle locaties hebben gezien. Allen nog vol goede moed. Op technical recce, zoals dat heet. We bekijken alle -technische- mogelijkheden en onmogelijkheden per locatie. Om enigszins beslagen ten ijs te komen als we er straks moeten draaien. Ineens komt de tijd op mij af als een uit de lucht geschoten kwartel. Het ploft dood naast me neer. Wat steeds vragen bleven moet nu worden besloten. Verborgen onvolkomenheden komen boven. In onze film komt een rouw processie voor. Nu blijkt dat we dat nergens in de stad kunnen draaien. Mensen beleven zulks als een voorteken van onheil. En onheil is hier nog maar net uit de lucht. Tijdens een belangrijk heilg feest zijn er onlangs een paar honderd mensen onder de voet gelopen en gestorven in het fort. Er waren voor de desbetreffende viering duizenden mensen in dit beroemde fort van Jodhpur. Vanwege de religieuze achtergrond van de viering had de Marahadji de opdracht gegeven geen politie in te schakelen. Niet alle toegangen van het fort waren open. In het gedrang schijnt iemand geroepen te hebben dat er een bomaanslag was gepland en wilde de menigte tegelijk door één poort naar buiten. Met alle dramatische gevolgens van dien. Deze gebeurtenis wordt steeds aangehaald als er iets onmogelijk is. Ondanks een bezoek van Sander aan de bewoners van het plein waar onze processie zou moeten plaatsvinden, er komt geen goedkeuring. We moeten uitwijken naar buiten de stad.

vergaderen

2009-03-15T03:28:00.006+01:00

Het was tijd voor de traditionele break down vergadering. Weliswaar nog zonder onze Nederlandse collegé, die inmiddels in Delhi zijn aangekomen, maar het was zeker nuttig alle elementen en details nu eens de revue te laten passeren. Scene per scene. Alle details over rouwkostuums, kamelenteugels, weegschalen, parkeerplaatsen, figuranten, rookmachines enzo voorts. Traditioneel is ook dat iedereen eigenlijk op hete kolen zit (waaronder ikzelf) omdat er nog zoveel werk te doen valt een paar dagen voor draaien. Toch komen er altijd weer zaken ter tafel waar niemand eerder aan heeft gedacht en waar we hopeloos mee in de knoei zouden komen te zitten. Zo'n vergadering duur drie tot vier uren en het einde word altijd afgeraffeld. Het was een brave vergadering.

Eerder vandaag waren de gemoederen al hoog opgelopen. Het bestelde KODAK materiaal, onze stock, is al zeker een maand geleden door ons besteld (ja, via Kawal). Gister bleek dat een groot deel van het bestelde niet leverbaar is in Jaipur waar een KODAK station is gevestigd en wat op acceptabele afstand van Jodhpur ligt.
In tegenstelling tot andere KODAK vestigingen in de wereld en wat wij gewend zijn bestaat er hier niet zo iets als een service dat ze zorgen de betreffende rollen op tijd in huis te krijgen, laat staan dat ze het bij ons af kunnen leveren. Wij moeten het zelf halsoverkop gaan halen in Mumbai. Er moet dus iemand (Kawal natuurlijk) heen gaan vliegen en 30 uren met de trein terug reizen. En het moet NU omdat het anders met mogelijke vertragingen onderweg niet eens op tijd binnen is. Dan moet het nog contant worden afgerekend en wij zitten met een cashflow probleem. Sander scheldt wat door de telefoon met de Kodak baas en uiteindelijk kunnen we ook met een DD betalen, een speciale cheque die bij de bank kan worden aangevraagd.
Verder horen we dat de door onze gekochte 1ste klas nachttrein slaapplaaten voor onze Nederlandse troepen niet volledig zijn bevestigd door onze vriend Raj en ze dus bij elkaar in bed moeten kruipen. Later horen we dat ze het in de trein zelf hebben opgelost. De rest van de gemoederen gaan over geld. Over het ontbreken daarvan, over benodigde cashflow overzichten want die zijn handig als je geen cashflow hebt. Ik moet tegen de stroom in zwemmen. Dat is vermoeiend. Harendra Pal is nijdig op mij omdat ik nu niet zo aardig ben, misschien wel bijna boosaardig. De helikopter vliegt laag, zeg maar. HP zegt letterlijk "Ik kan niet boos op je zijn want jij bent de baas maar ik ben wel verdrietig". 'Het gaat wel weer over', antwoord ik maar. En dat is ook meestal zo.

geld 1, want er komt meer..

2009-03-12T19:14:00.008+01:00

Of je het nu wel hebt of niet hebt, veel of weinig, grote dingen wil maken, of bescheiden bezig bent. Of grote dingen wil maken voor weinig......het gaat uiteindelijk allemaal over geld. Alleen mensen die er voldoende van bezitten kunnen zonder schroom opmerken dat geld Ook niet Alles is. Of monniken die niets bezitten en afhankelijk zijn van de goede giften. Van mensen die er op hun beurt wel weer voor moeten werken.
In mijn rol als lineproducer kleeft het geld aan mij, stinkende rupees, dure euro's. Ik ben geld. Ik moet zorgen dat we het beschikbare bedrag goed verdelen en dat we alles kunnen uitvoeren wat er op papier staat, het script wat onderhevig is aan de omstandigheden, aan het brein van de regisseur en aan de keuzes die er gemaakt worden. Aan de Indische verborgen kosten waar ik een voortdurende strijd tegen lever. Het is een heel getover. Behalve dat ik ook een zekere natuurlijke autoriteit aan de dag moet leggen geeft geld (of het beheer daarvan) een artificiele autoriteit. Ookal zouden mensen je liever mijden..in een productie moeten ze altijd langs het geld. letterlijk en figuurlijk.
Sander en ik hebben beiden een bankrekening geopend bij de State Bank of India (nooit doen!) in Delhi. Met internet bankieren en alles er op en er aan. We dachten zo van het probleem af te zijn van tassen vol met rupees. Van dure wisselkoersen. Van contant limieten van de Nederlandse passen. Nu zijn we in Jodhpur en blijkt dat we hier ook met limieten te maken hebben omdat we een Delhi rekening hebben en dit niet met elkaar is gekoppeld. We zijn er dus niets mee zijn opgeschoten. Omdat bijna alles contant moet worden afgerekend hebben we dus een voortdurend cashflow tekort. Nu de draaidagen naderen en dit de dagelijkse kosten flink opduwt zit ik dus met een probleem. Inmiddels hebben Sander en ik het budget verdeeld over de twee rekeningen en is er nu iedere avond een geldtransportje naar de bank automaat om zo de ouderwetse tas vol met rupees te vullen. Contanten sparen. Als je 80.000 rupees per dag kan opnemen en je ongeveer 5 miljoen Rupees moet uitgeven zouden we hier dus 62 dagen moeten verblijven. We draaien maar 12 dagen en zijn weg op 8 april. Interessant probleem.

Helaas kan ik geen foto plaatsen van de taferelen bij het lokale filiaal van de State bank of India maar mag ik mij gelukkig prijzen dat ik dit verslag vandaag kan doen want ik werd bijna gearresteerd omdat ik foto's aan het maken was van de drommende rijen voor de loketten en de presse papiers op de enorme stapels papieren die moeten voorkomen dat de vennen alles doen rondvliegen. Ik werd gered door tussenkomst van Harendra Pal en heb ze ter plekke moeten wissen. Maar de volgende keer hoop ik op een beter resultaat want woorden zijn dan bijna niet meer nodig. Ik weet nu hoe het moet want ik weet nu dat het niet mag.

no escape

2009-03-11T09:22:00.002+01:00

Er was geen ontkomen aan de snode plannen van de Indiaase crew. Ook niet voor Sander en Joost.

Happy holi 2

2009-03-11T06:47:00.007+01:00

Het is een wonderlijke ervaring om nu sigaretten te halen, merkte ik. Buiten de poorten van het Polo Heritage hotel zie ik alle kleuren van de regenboog op brommers, ezelkarren en fietsen voorbij trekken. Iedereen wenst mij een Happy Holi. Natuurlijk moet ik er aan geloven bij het stalletje van de sigaretten waar ze ook kleurstof verkopen. Mijn jaar 1921 begint PINK. Terug wandelend veroorzaak ik veel opschudding als roze buitenlander. Onderweg omhelst men mij buitengewoon enthousiast waardoor ik behalve roze ook nog blauw, groen en geel word. Het is geen makkelijk goedje om er weer af te krijgen, kan ik nu navertellen. Over tot de orde van de dag. Vol goede moed en met reine geest begin ik aan de laatste etappe van de pre-productie. Straks komt onze nieuwe art director uit Mumbai aan die gelijk mag beginnen aan de bouw van een extra smalle kamelenkar. Met de reguliere maat komen we de smalle straatjes van de oude stad niet door.

dag Sander!

2009-03-10T19:28:00.004+01:00

En daar ging Sander. Voor de 8ste keer op zoek naar locaties. De laatste lege plekken in de planning vullen. Hoopten wij. Eerst gingen we nog met een luxe auto, en een ernstige delegatie. Toen gingen we met tjuk tjuk's en nu gaat Sander met een locatie assistent en de 1st AD Mukul op de brommer. Mukul kijkt wat nerveus maar Sander ziet het wel zitten. Lekker snel door het verkeer heen manouvreren. Geen belerende line producer en geen sliert mensen die de hele tijd door zijn 'shot' heen lopen. Ik geef Mukul de opdracht mee Sander vooral met de resterende scenes achterna te lopen. Na ettelijke uren, zo snel gaat een brommer nu ook weer niet, komt een verwaaide Mukul bij mij binnen lopen en deelt mij op samenzwerende toon mede dat hij er niet in geslaagd is de handen op elkaar te krijgen. Sander ziet halverwege de shots overal iets wat hem niet bevalt. Het probleem van de leemtes in onze plannen is nog niet opgelost maar er zijn wel weer een paar 'mogelijk bruikbaar' bijgekomen. Na beraad is er het eureka moment. De oplossing is gewoon een aantal scenes te herschrijven naar nacht. Dan kunnen we wel op de plaatsen draaien waar Sander het voor zich ziet en omdat onze hoofdpersonen vrije jongens zijn kunnen ze net zo goed s'nachts plastic rapen. Hebben ze wellicht minder concurrentie. Joost gaat het script aanpassen en morgen ochtend kijken we wat voor consequenties dat voor de planning heeft. Ik vind het allemaal niet erg vandaag en zie het als de laatste stuiptrekkingen voor draaien. We gaan uiteindelijk toch het beste doen wat mogelijk is. Misschien met een omweg maar soms is rechtdoor toch ook maar saai.
Kawal belt mij de hele dag vanuit zijn hotelkamer aan de andere kant van het hotel om mij op de hoogte te houden van alles wat hij aan het doen is. De meeste zaken kunnen we morgen verwachten. Wat waarschijnlijk overmorgen zal zijn in verband met het grote Holi volksfeest. Ik word tureluurs van de financiele overzichten met al die hoge rupee bedragen. Morgen moet dat af zijn. We komen er wel...Wat zou ik graag één glas wodka drinken nu. Kwade geesten verdrijven.....en de goede verwelkomen. Ook leuk!

het jaar 1921

2009-03-10T18:59:00.003+01:00

Het is oudjaarsavond en volle maan. Tenminste zoiets. Vanavond worden de kwade geesten verdreven en daarna de goede geesten verwelkomd. Het Holi feest is begonnen. Overal in de stad zijn er vuren. Er wordt gedanst en getrommeld tot de vuren zijn gedoofd.
Het Holi-feest is de overwinning van het goede op het kwade, van licht op duisternis, van kennis op onwetendheid, van recht en waarheid op onrecht en onwaarheid.
Na het doven van de vuren brengt men met de as elkaar een tilak, een geluksteken, op het voorhoofd aan. Het nieuwe jaar is ingeluid. Het jaar 1921.
Daarna is het echt feest en begooit men elkaar met kleurstoffen, parfum en gekleurd water. Dat is dan weer het vieren van de lente. Er schijnt flink bij te worden gedronken tot diep in de morgennacht. Een soort kruising tussen oudjaar en Koninginnedag bij ons. Het is ons afgeraden de stad in te gaan morgen. Niet dat ik er veel tijd voor zal hebben maar juist de waarschuwing maakt me wel nieuwsgierig. Sander heeft het hotel personeel vandaag een Holi tip gegeven. Ik vind het zelf wel een plezierig idee dat vanavond de kwade geesten worden verbrand. Het kan alleen maar goed zijn dat twee keer per jaar te doen als je altijd maar weer voor ongebreidelde avonturen kiest. Het tromgeroffel komt van alle kanten. Gelukkig Holi!

relativering

2009-03-09T07:59:00.000+01:00

En dan moeten we natuurlijk ook af en toe weer even wat relativeren. We doen hier allemaal druk, en belangrijk. We willen onze missie per slot van rekening wel volbrengen. Toch zijn er ook nog genoeg andere dingen om over na te denken. Of om ons af te vragen. Dit meisje van krap 10 jaar struint, net als onze hoofdpersoon, de straten af naar plastic en ander te recyclen afval. Het is niet het enige kind wat dit werk doet. Er zijn er talloze, soms nog jonger, die met grote zakken slepen, op blote voeten. Vaak samen met broertjes of zusjes. Het zijn de kinderen van de Dalits. De kastelozen, de paria's, onaanraakbaren. Ondanks dat het kastesysteem officieel is verboden bestaat het nog steeds. Het kastesysteem komt voort uit het beginsel dat mensen bij geboorte ongelijkwaardig zijn. Dalits doen het smerigste werk voor de laagste lonen. Bron: wikipedia http://nl.wikipedia.org/wiki/Dalit

Er schijnen allerlei organisaties te zijn die zich om de positie van de Dalit bekommeren. Mijn ogen zien dit straatbeeld. Het zal wellicht nog generaties duren voor er werkelijk iets veranderd. Misschien wel nooit. Een moment van relativering dus...
Maar ik moet door. De verschillen tussen ons en deze mensen zijn onmenselijk groot.

assistenten ziekte

2009-03-09T06:17:00.001+01:00

Ik voel mij als een helikopter. De wieken draaien eerst langzaam maar reeds vervaarlijk. Gelijkmatig veroorzaken ze de eerste wind. Het geluid zwelt aan. Je moet je hoed al vasthouden en je weet wat komen gaat. Sinds gister draaien de wieken op volle toeren en moet men zich tegen de storm en de gevaarlijke wieken beschermen. En door de knieen gaan om niet onthoofd te worden. Heel snel zullen we opstijgen en alles van boven af bekijken. Dit moment brengt altijd een soort opwinding met zich mee en een hoop lawaai.

Gister was de maat vol. Al enige weken krijg ik steeds halve antwoorden of geen. We zijn een paar dagen voor draaien en ik heb geen gegevens over Kodak materiaal, we hebben geen geluidsman, geen technische informatie over de camera, geen lijst van aankomst crew, geen naam van een gaffer, geen bijgewerkte lichtlijst, geen volledige lijst van uit te betalen perdiems, enzovoorts. Alle opgespaarde ergenissen komen er ineens uit. Ik neem geen genoegen meer met 'no problem, everything will be solved'. Doordat alles zo laat is kom ik om in het werk en moet mijn eigen 'te doen' lijst opzij zetten waardoor ik hopeloos achter op schema raak.

Kawal heeft een assistent uit Delhi meegenomen, die sinds aankomst op de payroll staat, en ik zie hem de hele dag op het terras zitten met een niet zo'n vriendelijke blik. Hij staat onder de douche als we gezamelijk willen gaan lunchen. Het is mij volstrekt onduidelijk wat hij hier komt doen. Die vliegt er dus uit, op de trein naar huis.
Als ik vanochtend aan Harendrapal vraag de draaiplanning (die nu voor iedereen heel belangrijk is) door een assistent te laten kopieren zie ik even later 3 jongens van het hotel druk in de weer met deze papieren. De assistenten van de assistent. Hij staat er bij en wacht er op. Dat ga ik terugvinden op de hotel rekening. Ik maak hem duidelijk dat dit zo niet werkt, hij mag nog even blijven maar staat onder curatele.

Het geluids probleem los ik zelf op om na beraad toch te besluiten iemand uit Nederland te laten overkomen. Ik bel Leo Franssen en hij kan én wil. We zijn allen zeer verheugd. Nu is dat tenminste, zeker weten, in goede handen. We werken met een krankzinnig laag budget (een documentair low-budget voor fictie) dus het begint wel iets te knijpen maar de zekerheid is ook wat waard en ik los dat met iets anders wel weer op, hoop ik.

Ik zet alles even op een rijtje. Ik wil niemand meer zien die niets zit te doen, ik wil antwoord op alle resterende vragen, ik wil vandaag een productie meeting om te bespreken wie waarvoor verantwoordelijk is, ik wil alle lijsten compleet, ik wil duidelijke prijzen en geen verborgen meerkosten, ik wil communicatie, ik wil dat de productie onder mijn toeziend oog werkt vanuit mijn kantoor. Ik wil iedere dag verslag van de vorderingen met locaties. Ik wil geen delegerende assistenten. Ik wil pasjes voor de crew op de set met foto en mijn handtekening.

De helikopter is opgestegen.

2009-03-07T20:08:00.000+01:00

digitale tijdperk

2009-03-06T19:55:00.000+01:00

We zijn dan wel in India maar om tot stand te brengen waar voor we hier zijn gebruiken we mobiele telefoons, computers, digitale fototoestellen, geavanceerde programma's, videocamera's, printers en kennis (en ervaring) om al die moderne zaken te besturen en te gebruiken. Ondanks al die prachtige middelen om het leven makkelijker en efficient te maken hangt het welslagen der dingen uiteindelijk toch af van heldere communicatie. Dat bleek gister en vandaag maar weer.
Hebben we nu twee castings achter de rug en honderden formulieren met corresponderende digitale foto's...wat dan.
Alweer een week geleden hebben we die foto's in digitale mappen onderverdeeld in leeftijd, mannen, vrouwen en kinderen, soorten en maten. Dan is het tijd om voor te selecteren. Nog steeds digitaal, immers er zijn veel meer formulieren en foto's dan nodig. Geselecteerde foto's sleep je in een printmap en vervolgens print je contactvellen en plak je de foto's op de betreffende formulieren zodat je alle gegevens bijeen hebt. Tot zover is alles helder, dacht ik.
Na een week blijkt dan ineens dat de regisseur geen digitale foto's wil bekijken, bij de video opnames van de doorgestuurde figuratie (die in aanmerking kwamen voor de speciale rollen) niet dezelfde volgnummers zijn gebruikt en geen tijdcode, er geen eerste selectie apart gehouden is en de bomen dus het bos kwijt zijn. Alles staat keurig in een map op de externe harde schijf en kan alleen geprint worden met tussenkomst van Iphoto...jawel, via mijn computer. Dat gaat uren duren, alle 700 foto's uitzoeken, slepen, laden en printen. Laat staan het knippen en plakken.
Het is al warm maar nu komt de stoom mij uit de oren, ik krijg een redelijke uitleg niet eens meer over de lippen. Ik maak de planning, een locatie-scene rapport, werk de break down bij, schrijf en vertaal contracten, vecht met een productieleider in Delhi, stuur de lokale hulptroepen aan, beheer de drie onderverdeelde budgetten. (Nederland, lokaal en interlokaal) en heb buikloop. Verder tracht ik relevante technische informatie naar onze manschappen in Nederland te krijgen en heb ik al twee dagen de buitenlucht niet gezien. Dat is geen klagen maar het komt me gewoon wat slecht uit, zeg maar. Op zo'n moment heb ik te kampen met mijn temperament en ontmoet ik mijn buurman, collega en partner in crime. Natuurlijk komt het met wat geharrewar allemaal goed -uit nijd print ik toch nog een eerste tien vellen, dat bedaard- en beseffen wij ons weer hoe belangrijk details zijn. Alle details. En hoe je niet meer dan éénmaal met modder moet gooien maar wel vaker naar een oplossing moet zoeken. Om iedereen gerust te stellen; zo'n treffen duurt niet meer dan twee keer tien minuten en als dat alles is...We gaan een spannende tijd tegemoet. De art director en de geluidsvrouw hebben inmiddels weer afgezegd, de locaties in de stad moeten nu op hun plaats vallen in verband met de benodigde tijd voor lokale permissies. Zondag komen de eerste Indiers uit Delhi aan en moeten wij zover zijn dat we al die mensen aan de gang krijgen. Maar verder hebben we alles onder controle! We hebben nog tien dagen.

Harendra Pal Singh

2009-03-05T20:56:00.000+01:00

Harendrapal is twee dagen weg. Ergens naar toe waar hij tenminste een nacht voor in de trein moet zitten. Harendrapal is op zakenreis. Hij doet namelijk van alles. Hij beheert in het seizoen als het nog niet zo heet is in de woestijn luxe tenten voor toeristen die graag kamelentochten maken. Hij laat deze tenten maken en exporteert deze tenten ook naar het buitenland. Hij heeft samen met zijn oom een transportbedrijf en organiseert studenten vakanties. Als er gefilmd word in Jodhpur maakt men gebruik van zijn diensten. Hij heeft tijdelijk in Mumbai gewoond om zich verder in de filmindustrie te ontwikkelen maar hield niet van die stad en de mentaliteit en ging terug. HP is 29 jaar. Ik mis Harendrapal, hij is mijn steun en toeverlaat. Hij is aardig, loyaal, gedreven en slim. Hij is opener dan de meeste Indiers die je zo vluchtig ontmoet en heeft geen dubbele agenda (behalve nu dan even). Dicht bij zich zelf. We maken grapjes om serieuze zaken en nu hij mij niet meer zo eng vind als in het begin (wacht maar tot de spanning stijgt, HP) noemt hij me zelfs bij mijn voornaam alleen en ben ik af van het Miss en Mdm Karin. Ik kan op hem bouwen, ookal moet ik hem soms drie keer aan iets herinneren. Maar hem vergeef ik dat. Want andere dingen doet hij weer driedubbel goed. Hij heeft autoriteit en houdt de dwalers en de klevers waar we ook mee te maken hebben goed in toom. Ik vind dat ik hem een plaats moet geven in deze film memoires, nu al. Misschien ook omdat hij even weg is. En ik een hele lijst voor hem klaar heb liggen als hij weer terug is. Maar dat vergeeft hij mij dan wel weer.

Tussentijd in beeld

2009-03-05T11:16:00.000+01:00

van verkiezingen tot de goot tot de kleine jongens met hun ezels die het vuilnis ophalen uit de oude stad tot de drukte op straat. Het gesprek van de dag is de aanslag door de Taliban op de cricketspelers in Pakistan, vlak om de hoek dus. (dank Bert, voor je correctie)

eten en drinken

2009-03-04T16:55:00.000+01:00

Al dat eten op straat, kleuren en geuren. Kruiden en fruit. Het ziet er zo aantrekkelijk en smakelijk uit. Het is waarschijnlijk ook smakelijk. Er word op straat gebakken en gekookt. Onze -bijna zekere- hoofdrolspeler bakt ook koeken en andere zoetwaren in een straat bakkerij. Hij zit in de schaduw van een vaal doek boven grote kannen kokende suiker en roert. Ik ruik caramel, kaneel, kruidnagelen, rozenparfum, boters, anijs. We moeten het allemaal aan ons voorbij laten gaan. Zelfs de vers geperste fruitsappen verderop durven we niet aan. Iedere keer als de aandacht verslapt en we eten iets buiten de deur of men drinkt water uit één fles tijdens de zware en warme locatiebezoeken, het gaat mis! We worden ziek. We kunnen er niet tegen. Het is voor mij tegennatuurlijk niets te proeven van wat ik zie of ruik. Het is als langs een waterval wandelen met oogkleppen op. In het hotel, de veilige thuishaven, koken ze vaker voor buitenlanders en maken ze alles vers. Ook daar eten we niet de sla en proeven we alleen de (door) gekookte curries en lokale specialiteiten. En kip tandoori want dan zie je nog wat je eet. Met de schaaltjes waarin de ingedienten verstopt zitten onder sauzen en pastas blijven we voorzichtig. Buikloop is niet leuk en put je volledig uit. Onze energie hebben we hard nodig . Saai is het, dat wel. Vandaag zag ik Sander alleen witte rijst met banaan eten. We verheugen ons dan ook op de komst van Pepi. Pepi komt mee met de rest van de crew op 15 maart, hij is kok. Onze kok. Tijdens het draaien straks zullen er warme lunch pakketjes voor de Indiaase crew op de set worden gebracht. Ondanks dat ik met Harendrapal het menu daarvoor heb samengesteld kunnen wij dat zelf dus niet riskeren. Pepi gaat exclusief voor de Nederlandse zwakke magen koken. Hij mag daartoe de keuken van het hotel gebruiken en komt dan met chauffeur naar de set toe, Ik ken Pepi al langer dan vandaag, hij zal alles uit de kast (keuken) trekken om dat tot een goed einde te brengen. Dat zal niet steeds even gemakkelijk zijn. Hij moet de waren kopen en keuren. Er zijn geen supermarkten en plaatsen waar je gemakkelijk even wat ingredienten bij elkaar in een mandje kan gooien. Hij zal moeten zoeken, zich moeten laten leiden, met een tolk op stap gaan en moeten toveren met de beperkingen. Dat is een film op zich. En een avontuur. Of een filmavontuur.

traffic jam

2009-03-04T16:07:00.000+01:00

De film begint en eindigt met een verkeersopstopping. We hebben er al talloze gezien en zo'n opstopping ontstaat natuurlijk gemakkelijk in de smalle straten. Voertuigen die zich met verschillende snelheden voortbewegen raken zo nu en dan in elkaar verstrikt. Opvallend is dat er nooit aggresief word gereageerd. Wij moeten zo'n filevorming ensceneren, er spelen zich twee belangrijke scenes in af. De sleutel van het verhaal eigenlijk. We moeten dat doen op een locatie waar we niet het echte doorgaande verkeer te veel blokkeren. Deze opnames zullen, gezien de hoeveelheid shots wel een hele dag in beslag nemen. Brommers en scooters mogen niet in beeld en verder willen we ander gemotoriseerd verkeer ook zo veel mogelijk vermijden. We hebben voor deze grote scenes vooral, kamelen, ezelkarren, handkarren, fietsers en koeien nodig. En de cherry picker om de chaos vanaf een hoog standpunt in beeld te kunnen brengen.

onrust en ziekte

2009-03-04T14:40:00.000+01:00

Hebben we tot nu toe heel voorzichtig gedaan met eten en water, na twee weken is het zover. Sander is uitgeschakeld door iets wat hij heeft gegeten of gedronken, voelt zich erg ziek. Hij belt dat hij zichzelf tenminste vandaag in quirantaine houdt. Ik heb er zelf ook last van maar in mindere mate. Joost heeft het koud in de de al vroege ochtendhitte. Ook geen goed teken.
Ik ben nog goed genoeg om een lijst per scene - (en eerder gevonden) locaties te produceren en samen met Joost en onze lokale vrienden deze locaties nog eens af te gaan om de mogelijkheden en onmogelijkheden nader te onderzoeken. Bovendien moeten we nog een stadspoort zoeken voor het overgangs shot op weg naar het huis van onze hoofdpersonen, buiten de stad. We vinden twee opties.
We onderzoeken waar we wel en niet met onze aanstaande kameel met kar kunnen komen, eventueel met een cherrypicker (kleine hoogwerker in plaats van een crane) en hoe verbinden we de diverse locaties met elkaar. Toch erg nuttig als blijkt dat we een paar locaties bij scenes hebben gevoegd waar dat niet kan. Ook nuttig omdat we nieuwe opties zien die we kunnen voorstellen aan Sander. We kunnen twee locaties omdraaien en we hebben een oplossing zonder een locatie te verliezen. Ik hou mezelf op de been met een flesje coca cola. Het laatste deel doen we met de tuk tuk, ook dat scheelt. Thuis, in mijn kantoor - hotel kamer wachten mij vele e-mails, to do en to check lijsten, de draaiplanning en de eerste te leggen contacten voor ons tweede deel in Leh - Ladakh in mei. De moeizame input vanuit Delhi maakt me onrustig. Ik krijg nooit alle antwoorden op de vragen, steeds onvolledige informatie. Kawal stelt een camera test voor op 15 maart maar in een andere -door hem- forwarde e-mail krijg ik de offerte van de camera die volgens de offerte aankomt op de zestiende maart. Als dat geen slordig produceren is....

de hoofdrol

2009-03-03T05:35:00.000+01:00

Vandaag hebben we de tweede casting. Nu gericht op het vinden van de vader en zijn zoon, de eigenlijke hoofdrollen van de film. Sander heeft besloten dat dit geen acteurs zullen zijn en we zoeken dan ook mensen van de straat. Vandaag gaan we 20 mannen en 20 jongens zien. Enkele dagen geleden echter hebben Sander en Joost op een wandeling door de stad een suiker bakker ontmoet die gisteravond in ons hotel op auditie is geweest. Hij heeft zich inmiddels bereid verklaard en lijkt niet erg onder de indruk van hetgeen hem overkomt. Hij is een arme man en ziet het als een geluk, gebracht door God.
Hij heeft iets zigeuner-achtigs, lang haar. Ongeletterd maar wijs en berustend. Sander leeft op, hij ziet onze man in hem. Vandaag zal het besluit dan ook wel worden genomen. Weer een stap dichterbij.

Rood en blauw

2009-03-03T05:15:00.000+01:00

tussentijd, een gestolen moment.

2009-03-02T17:29:00.000+01:00

De temperatuur stijgt met de dag. Volgens de lokale bevolking komt de hitte ongeveer 21 dagen eerder dan normaal. De nachten koelen niet meer af. We lezen nu al 38 graden. De inhoud van mijn koffer voldoet niet aan deze temperaturen en ik vraag Harendrapal waar ik mij wat luchtige Indiaase broekpakken kan laten aanmeten. Geinspireerd door al dat aantrekkelijk wapperend linnen op straat. We stoppen bij een stoffenwinkel waar van de grond tot het plafond stapels linnen, zijde en katoenen lappen liggen opgestapeld. Omdat ik de heren niet wil laten wachten op zo'n typisch dames gedoe wijs ik gehaast wat patronen aan (alles is mooi), mijn maat wordt opgenomen en ik bestel 4 wapper pakken. Morgen is het klaar.

locatie 1 !?

2009-03-01T21:41:00.001+01:00

Het lijkt er op dat we één van de belangrijke locaties hebben gevonden. Sander lijkt content maar moet tegelijk een andere locatie voor hetzelfde doel die heel anders maar ook mooi is opzij zetten. Toch klopt deze locatie meer met het script, hier valt iets op zijn plaats. Het is in ieder geval de locatie zoals ik hem steeds heb gelezen. Het ligt buiten de stad en het verheugt mij binnen de draaidagen ook even uit de hectische stad weg te kunnen. Draaien in de oude stad van Jodhpur is vast bijzonder maar nu we het zo'n beetje kennen weten we allemaal dat dit geen gemakkelijke opgaaf zal zijn. De aanloop zal enorm zijn, de overlast die we bezorgen zal niemand ontgaan. De straatjes zijn zo smal dat we niet overal kunnen komen met apparatuur en vooral de warmte en het vuil zal zijn invloed hebben. Ik ben aldus zeer gelukkig met deze keuze. Als we deze locatie kunnen combineren met een andere zijn we zelfs meer dan één dag buiten. De variatie zal de film ook goed doen. Onze hoofdpersoon krijgt zo meer zijn eigen wereld en daarmee een identiteit. Zoals het er is is het eigenlijk bijna goed. Het vuurplaatsje op de binnenplaats waar de moeder zit te koken, de brits waar de jongen gewond op ligt. De stal waar de kamelen staan. Alles is er. Ondanks dat de mensen die er wonen niet veel bezitten is het er prettig. De ruimtes hebben iets gezelligs en zelfs om het huis heen is het redelijk vuilnis-loos. Dat zie je hier ook wel anders, vooral in de stad. De familie die er woont is trots en vriendelijk en we mogen alle ruimtes bekijken.
Iets verderop ligt het oude badhuis van de koning. Het prachtige gebouw ligt op een heuvel. Met verstofte allure kijkt het uit over een kale droge vlakte waar ooit een meertje heeft gelegen. Waar de koning en zijn familie in hebben gebaad. Warme wind bladdert tussen de pilaren door, vergane glorie... Ook deze locatie zou als achtergrond kunnen dienen voor één van onze scenes. Sander trekt zich na thuiskomst terug in zijn kamer om verder te werken aan het shootingscript. We zijn er nog niet maar we komen er staps gewijs.
Ik zie de tijd weer smelten. Af en toe heb ik een oprisping van onrust. Of ik alle puzzelstukken op tijd tot een werkbaar geheel krijg? Hoe krijg ik al die ongeleide projectielen tot één geheel?

Veldwerk en productie

2009-03-01T19:03:00.000+01:00

Inmiddels zijn ook Sander en Joost hier ruimschoots en hebben we ettelijke locatiebezoeken afgelegd, is Sander met het shootingscript aan de slag en hebben we de productie manager uit Delhi een aantal dagen hier gehad. Samen met Mukul, de 1st assistant AD.
De dag van de massale casting was een goede test met de jongens. Afgezien van alle andere belangrijke zaken die gedaan moeten worden is zo'n dag veldwerk heel goed om de krachten te meten en te bundelen. Kawal die hier natuurlijk al tegen zijn zin zonder assistent was moest wat wennen dat ook hij vandaag bij het werkteam hoorde. Na enig gedraal kon hij er niet onderuit zelf de honderden mensen te fotograferen en samen met Mukul eigenhandig de nummertjes op de stickers te moeten schrijven. Om de registratie van de figuranten in spe later bij de foto te kunnen voegen hebben we die nummers nodig. Na de foto (met nummer) gaat de sticker op het formulier en kunnen we later het gezicht bij de foto terug vinden. Snel en efficient als je zoveel mensen in kaart moet brengen. Ik deed de pre casting op het grasveld en stuurde kandidaten door naar Sander en Joost waarvan ik vond dat ze mogelijk in aanmerking kwamen voor een benoemde rol. Met korte aantekeningen voor Joost op dit zelfde formulier.

De volgende dag de eerste productie vergadering. Daar komen de verassingen, de toch weer onherroepelijke assistenten van assistenten en de financiele adders onder het gras. Ondanks dat we al in een vroeg stadium met een budget in de weer zijn geweest en we deze ook in Delhi door hebben genomen blijkt dat Kawal er van uit gaat dat we aan de crew ook vol salaris betalen voor niet werkdagen aan de mensen uit Mumbai en Delhi. Geen perdiem om te eten en te drinken maar 100 % salaris. Vervolgens wil hij vandaag de contracten tekenen. Ondertusen heb ik nog steeds geen enkele naam en laat staan één telefoonnummer van de technische crew. Zijn insteek lijkt een poging om wat mankracht te laten zien maar ik win met gemak. De rest van de middag maakt hij mij een crewlijst en gaat akkoord met betaling van de crew voor gewerkte dagen plus een perdiem voor de spijzen en dranken op vrije dagen. Overigens zijn we het alweer even niet eens, per functie verschilt hier het bedrag voor perdiem. Ik vind dat vreemd, ik opper nog dat de ene mens toch niet minder voedsel nodig heeft dan de andere mens maar we verdelen uiteindelijk de crew weer in een A en B crew zodat het verschil tenminste minimaal blijft. De contracten komen wel zeg ik. Deze maak ik de komende week. Eerst zien dan geloven. Mukul, de 1st AD overigens is wel echt goed bezig. Hij maakt mappen van alle casting foto's per leeftijd en categorie en verdeeld locatie foto's in mappen per scene. Na twee dagen katten en kloten met Kawal smelt het ijs een beetje. Ik krijg zowaar C.V's van een paar belangrijke technici binnen waaronder de steadicam operator. We gaan met een grap uit elkaar. Mukul en Kawal gaan terug naar Delhi en voegen zich vanaf 8 maart weer bij ons. Ik ben al wat milder gestemd als de laatste twee dagen. Wie weet, groeien we misschien wel wat naar elkaar toe zodat ik ook over Kawal binnenkort positief kan berichten. Toch ben ik nu nog blij dat ik 'ons lot' niet geheel in zijn handen heb gelegd. Met Harendrapal bereiden we de lokale zaken verder voor.

tussentijd

2009-02-28T15:15:00.000+01:00

Hotels

2009-02-27T07:30:00.000+01:00

Een gewaarschuwd mens telt voor twee en ik blijf voorlopig maar boven op alles zitten en wil alles met eigen ogen zien en met eigen oren horen. Zo struin ik met Harendra Pal de stad af op zoek naar geschikte en betaalbare hotels. Helaas kan het hotel waar ik nu zit niet zoveel plaats vrijmaken. Het is er aangenaam en bedaard.
Op onze tocht begin ik steeds meer onderscheid te maken tussen A en B crew. Wij zitten hier straks meer dan zes weken. Tijdens draaien krijgen we ook mensen uit Mumbai en Delhi waarvan er een aantal slechts aanwezig zullen zijn om op de equipment te passen. Men verhuurt hier geen camera, licht en geluids apparatuur zonder bijbehorend draag en oppas personeel. Ik heb in Delhi mijn uiterste best gedaan om dit tot een minimum te beperken en wat ik heb moeten accepteren schaar ik onder B crew. De B van balast.
We komen er deze dag niet uit maar de volgende dag komt een verheugde Harendra Pal me ophalen en brengt me naar één van de paleisjes die Jodhpur rijk is, de Polo Heritage.
De kamers zijn er statig, zeer ruim. Sommige met meer dan één kamer en allen met aangrenzende kleedkamers, marmeren vloeren. Zwembad. De verborgen schat. De prijs van deze kamers kan ik me niet veroorloven maar we onderhandelen en krijgen het hele hotel voor de prijs die ik op mijn budget beschikbaar heb. Nog geen derde van de oorspronkelijke prijs. Ik kies zelf een kamer met een extra ruimte waar ik kantoor kan houden. Ik ben om, nu hopen dat Sander en Joost er ook gelukkig mee zullen zijn. Ik maak de deal definitief. Ik begin mijn jonge vriend Harendra Pal steeds meer te waarderen.

Heilige koeien

2009-02-26T21:43:00.001+01:00

Waar je heel snel aan went maar het vermelden wel waard is. De stad is vergeven van de loslopende koeien. Het lijkt alsof ze een luizenleven leiden, iedereen laat ze ongemoeid en ze krijgen genoeg te eten. Ze zien er in tegenstelling tot het arme deel van de bevolking flink doorvoed uit. Soms liggen ze midden op een doorgaande route te herkauwen en rijden de auto's, ezelkarren, fietsers en brommers er omheen. Onze film bevat ook een scene waar een koe op straat ligt te slapen. Beslist een scene uit het leven gegrepen dus. De koe is de moeder van alles. De heilige koe. In sommige gevallen kan je hier dus maar beter als koe geboren worden.

De Plastic Factory

2009-02-26T20:31:00.000+01:00

Omdat de protagonist van het film verhaal een 'plastic collector' is, iemand die van straat oud plastic ophaalt en dit naar recycling werkplaatsen brengt, bezoek ik met Harendra Pal zo'n verzamel plaats van plastic. Eindeloze hoeveelheden plastic, balen, bergen, dozen, zakken, emmers met plastic afval. Daartussen mannen, vrouwen en kinderen die deze nimmer slinkende berg moeten sorteren. Op kleur en soort. Ik maak wat foto's en besluit later met Sander en Joost terug te gaan. In het verhaal ligt zo'n werkplaats naast een plein in de binnenstad maar volgens de lokale bevolking is in die buurt zo'n locatie niet te vinden.
Buiten de poort zie ik nog net een jongetje een grote jerrycan met afgewerkte olie in de goot ledigen. Wat zijn wij toch beschaafd gedrild. Ik kan een "oeps" kreun van afgrijzen niet onderdrukken. Ik kijk schuin naar Harendra Pal die het de gewoonste zaak van de wereld schijnt te vinden. Een paar dagen later krijg ik het opnieuw benauwd als we in een andere plastic factory zijn. Er zit een vrouw temidden van een onmenselijk hoge berg plastic op de grond en gooit één voor één de stukjes plastic in de daarvoor bestemde zakken en emmers. Of het van die aanblik is of van de slechte lucht, ik krijg tranen in mijn ogen en wil naar buiten. Nadenken of ik blij voor de vrouw moet zijn dat ze werk heeft of bedroefd omdat het vanuit mijn denken geen enkel vooruitzicht biedt. Een berg waar niet tegen op te werken valt. Het krast weer een moment over mijn ziel. Ineens hoop ik dat we iets heel integers gaan maken.

2009-02-26T07:33:00.000+01:00

De stad

2009-02-26T07:15:00.000+01:00

De eerste avond komt een casting director langs. Hij blijkt ook de dieren en de rijtuigen te gaan regelen. We onderhandelen en komen tot een prijs. Hij woont zelf in het oude deel van de stad waar wij willen gaan draaien en regelt alles van binnenuit wat mij gunstig lijkt. De oude stad is verdeeld in Hindoe en Moslim wijken en het is niet eenvoudig met iedereen afspraken te maken. We zullen zo'n 150 to 200 mensen en een aantal kamelen, koeien, ezels en klein vee nodig hebben. Ik begin dus maar met vertrouwen. Tot het tegendeel is bewezen.
Ik maak kennis met de stad. Na mijn verhuizing naar een ander hotel de volgende dag, een klein paleisje met romantische binnenplaats, gaan we naar de oude stad. Ik zie daar waarom we hier zijn. De enorme tegenstijdigheden in India blijven mij boeien maar ook verbijsteren. De veelkleurige kledij, de prachtige huizen, sprookjesachtige straatjes, de handwerklieden in hun kleine winkeltjes, de groentekarren maar ook de stront op straat, kinderen die als honden door de straten zwalken, vuilnis, ratten, honden en penetrante lucht van stof en rotting.
Ik blijf rustig onder de aandacht van vele kinderen en maak locatie foto's. Ik heb de Cameraman Bert Pot beloofd één dezer dagen wat foto's te sturen. Het tweede deel van de crew komt pas op 15 maart aan.
We worden achtervolgt door een man. Hij loopt al enige tijd vlak achter me en ik wil er net iets van zeggen als blijkt dat hij bij het gezelschap hoort en mij moet beschermen tegen kwaadwillende bewoners. Vanaf nu wil ik voorgesteld worden aan iedereen die iets met wat wij hier doen te maken heeft. Buiten dat heb ik al genoeg aan mijn eigen schaduw..

Jodhpur

2009-02-26T07:03:00.000+01:00

Na aankomst bemerk ik onmiddelijk de geheel andere atmospheer. Op het vliegveld krijg ik een soort 'Andalucia' thuisgevoel. De warmte, bougainvilles, cactussen, palmbomen en zandkleurige laagbouw. Buiten het vliegveld staat Harendra te wachten met een bordje MISS Karin en word ik meegenomen in een oude leger jeep. Ik vind het meteen helemaal goed en fijn.
Tijdens ons e-mail contact bij de voorbereidingen noemde Harendra mij steevast Mr Karin tot ik hem met een grapje op de hoogte heb gesteld dat ik een vrouw ben. Ik lach om de grote letters MISS op het bordje. Harendra heeft gevoel voor humor, het ijs is gebroken.
Ik word afgeleverd bij een hotel met een Botanische binnentuin. Mijn kamer heeft een eigen terras onder de bomen van die tuin. Het is heerlijk aankomen na de gekte in Delhi. Het is er stil. Internet werkt en ik kan orde scheppen in de afgelopen dagen. Even is de afgrijselijke armoede en het vuil wat ook deel uitmaakt van India buitengesloten. Eekhoorntjes in de bomen. Morgen ga ik weer naar een ander hotel. Daar is nu geen plaats. Harendra komt later op de dag terug om de lijsten die ik voor hem heb gemaakt door te nemen.
Sander en Joost zitten in een auto op weg naar Jaipur, een tocht van zes uren. Raj was te laat geweest een trein ticket te boeken.

Say goodby to Delhi

2009-02-26T06:34:00.000+01:00

Delhi

2009-02-26T05:45:00.000+01:00

We blijven de eerste twee dagen in Delhi. Daarna zullen we ons opsplitsen en reis ik alvast naar Jodhpur en gaan Sander en Joost naar Jaipur om studio opnames te maken van de muziek die de eerste film "The Plastic Collector" zal dragen.
Raj heeft ons in een hotel geplaatst in de wijk Karol Bagh. Overal op straat geimproviseerde markt kraampjes, veel zwerfhonden, drukte en straatvuil. Het verkeer is onbeschrijfelijk. Men baant zich al toeterend een weg, links en rechts van elkaar. Het toeteren is niet zoals bij ons een blijk van irritatie maar heeft gewoonweg de functie de ander te waarschuwen dat je komt passeren. Rakelings langs elkaar, het verkeer als een wildwater rivier door de stad.
We hebben alledrie zo onze bevindingen met onze kamers. De mijne is dat als ik achter het burootje ga zitten er een horde verschrikte beesten uit de lade komt kruipen. Het beloofde internet werkt niet en de ramen zijn zo vies dat een blik naar buiten niet mogelijk is. Er woont een roedel honden aan de overkant en in de boom zit een havik zijn prooi te nuttigen. We moeten een uur wachten op een kopje nescafé met een ranzig omeletje en ik ben blij met de door mijn moeder gestikte lakenzak.
Het zijn slechts bijzaken, we hebben een hele rits afspraken te doen.
We maken kennis met Kawal en kornuiten die de productie voor ons gaan verzorgen. Sander en ik openen beiden een bankrekening bij de State Bank of India en voor ons vertrek hebben we nog afspraken met een art director, een first assistent director en een costume designer.
Ik onderhandel over het budget met Kawal en breng de hoeveelheid voorgestelde assistenten terug tot een minimum en halveer zijn percentage. Per slot van rekening worden alle lokale zaken door iemand anders gedaan en heb ik onze afhankelijkheid onder verschillende paraplu's ondergebracht.
Dat lijkt mij veiliger dan alles in één hand te laten, als het dan misloopt hebben we niets meer.
Delhi gaat voorbij als in een roes. Zou ik aanvankelijk met de nachttrein naar Jodhpur vertrekken, Raj komt ineens met een vliegticket aanzetten en ben ik daar dus een dag eerder. Ik bel Harendra in Jodhpur dat ik al eerder een hotel nodig heb. En of hij mij van het vliegveld kan ophalen. Op hoop van zegen.

Een eerste aanblik

2009-02-25T21:08:00.000+01:00

Brak maar vol verwachting.... Komen wij aan op airport Delhi. Raj, waarover later nog veel meer, weet al enige weken dat wij vandaag aan zullen komen en heeft ook ons hotel geboekt. Ik ruik stof, en een andere geur die ik tot op vandaag niet heb kunnen thuisbrengen maar we zien geen Raj, ook geen bordje met onze namen. Het troebele hoofd van reizen, antigrippines en niet slapen denkt even dat het zichzelf wel op zal lossen en we besluiten te wachten en de tijd goed te besteden met het wisselen van geld en het aanschaffen van sim-cards. Nu gaat dat allemaal niet zo snel hier en als we daar eindelijk mee klaar zijn is Raj er nog steeds niet. Met de nieuwe sim-card slaag ik er in Raj te bereiken. Hij heeft niet echt een goede reden waarom hij niet ter plekke is en we besluiten met een taxi te gaan. Onze koffers gaan op het dak van het autootje en vertrekken we richting stad. Joost is zo slim geweest om het adres van het hotel voor vertrek uit te printen. Mijn eerste echte beeld van India laat niets te wensen over. De weg tussen vliegveld en stad geeft een schamele, dorre, treurige, vuile aanblik. Natuurlijk weet ik dat India meer te bieden heeft dan dat maar nu, in deze auto, ratel ik van binnen om mijn beeld van de wereld bij te stellen. Als we de stad inrijden ben ik daar al enigszins in geslaagd en kijk ik met andere ogen.
Ik ontwaar kleur, vindingrijkheid, aardse chaos, zie tal van scenes aan me voorbij trekken, mooie mensen. Ik ben in India.

Ik ben weg

2009-02-25T20:07:00.000+01:00

'De tijd smelt hier" schreef Cees Nooteboom in 'Omweg naar Santiago' over Spanje. Zijn er toch werkelijk meerdere overeenkomsten tussen Rajasthan en Andalucia, dat is er zeker één.
We zijn alweer een dikke week in India. De dagen voor ons vertrek met de beslommeringen over de benodigde journalisten visa lijken zich in een grijs verleden te bevinden.
Het project 'BARDSONGS" waarvoor we hier zijn bestaat uit twee delen. Het eerste deel speelt zich af in Jodhpur (Rajasthan) en het tweede deel in Ladakh. Om hier te mogen draaien heb je een filmpermissie en het daaraan gekoppelde J-visum nodig. Zo een paar dagen voor vertrek heb ik nog geen nieuws en begin ik mij ongerust te maken. Volgens een tussenpersoon is daar geen enkele reden toe maar ik voel nattigheid en dring door tot de juiste persoon bij de Ambassade. De aanvraag is inderdaad al een tijd geleden gedaan maar omdat Ladakh een militair en politiek gevoelig gebied is gaat dat deel van de aanvraag via Binnenlandse zaken van India, wat een enorm traag moloch schijnt te zijn, en de aanvraag voor Jodhpur gewoon via Buitenlandse zaken. Zo gebeurde het dat die dagen in dat grijze verleden toch nog heel spannend werden. Immers, de tickets waren al geboekt maar zonder de juiste papieren zouden wij niets kunnen aanvangen.
Met enige krachtinspanningen en hulp van van de Ambassade in Den Haag kunnen we de aanvraag op het laatste moment nog splitsen en vertrokken wij afgelopen dinsdag 22 februari met de permissie naar Delhi. Via Helsinki. Sander Francken, de regisseur, Joost Schrickx, de schrijver en ik.
Ik dus, met twee mij vrijwel onbekende heren, naar een onbekend land. Voor zowat twee maal twee maanden. Twee films in twee verschillende streken.
Tevoren heb ik via e-mail wat contacten gelegd met productiemensen aldaar waarvan we er een paar gaan ontmoeten in Delhi. Zo ver gaat alles goed. Behalve dat ik zo ziek ben als een hondje. De nacht in het volle vliegtuig is dan ook even doorbijten. Gelukkig heb ik de door mij geadopteerde uitdrukking "Tijd smelt" en dat geldt ook in momenten van nood.

coming soon

2009-02-17T17:04:00.000+01:00

Berichtgeving uit Jodhpur - Rajasthan - India waar ik de voorbereidingen tref voor de filmopnames van "Bardsongs".